حواس خمسهء ظاهره محسوس و عالم امر به حواس خمسهء نامحسوس مانند روح و عقل .
قوله تعالى :
وَ الْأَمْرُ تَبارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ
« 1 » اكثر اين دو عالم را به عالم ملك و ملكوت و عالم شهادت و غيب و عالم ظاهر و باطن و عالم برّ و بحر و غير اينها گفتهاند . انسان را كه جسدش از عالم خلق و روحش از عالم امر نمونهاى است آفريده كه جامع در بين اين دو عالم باشد . قال اللّه تعالى :
وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي
« 2 » روحش پيش از وجود ساير مخلوقات در بحر حقيقت كه عامل آن عنايت ازليّهء الهيّه بوده شنا كرده قوله تعالى :
وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ
« 3 » بعد از آن ، آن روح را در دامان دايه جسد كه به اكتساب بعضى كمالات و استعدادات پردازد به وديعه گذاشته ؛ پس با استعداد قبول فيوض جماليه و جلاليّه و شوارق انوار صمديّه به منشاى رأس كه بحر حقيقت است عود شود .
2766 - پيشوا
در « كشّاف » است : عند قوله تعالى :
لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ
« 4 » گفتهاند : اين آيه دليل است كه فاسق پيشوايى را نشايد شهادتش جايز نباشد و قول و خبرش مقبول نيست ديگر چگونه جايز است كه مقدّم و پيشوا باشد .
2767 - ابو حنيفه
زنى « ابو حنيفه » را گفت : پسرم را با « ابراهيم » و « محمّد بن عبد اللّه بن حسن » فرستادم كه تابع او باشد مگر اجل به سوى خويشش كشانيد كه به تيغ بىدريغ بيدادگران مقتول گرديد . « ابو حنيفه » گفت : كاش من به جاى او بودمى . در بحث منصور و اشياع او مىگفت : اگر مسجدى بنا كنند و بگويند آجر و سنگش را بشمارم ، نشمارم .
2768 - پيشوا
از « ابن عبّاس » مروى است : ظالم ، پيشوا نشايد بود ؛ چه مىشايد امام ، اهل جور و ظلم را از
هامش
( 1 ) . سورهء اعراف ، آيهء 54 . ( . . . امر از آن اوست ، پاينده است خدا كه پروردگار عالميان است . )
( 2 ) . سورهء اسرا ، آيهء 85 . ( و از تو دربارهء روح مىپرسند ، بگو : روح از [ عالم بالا و ] فرمان خداى من است . . . . )
( 3 ) . سورهء اسرا ، آيهء 70 . ( و بهراستى ما فرزندان آدم را گرامى داشتيم و آنها را در خشكى و دريا سير داديم . . . . )
( 4 ) . سورهء بقره ، آيهء 124 . ( . . . عهد من به ستمكاران نمىرسد . )