حقتعالى فرموده :
فَفِرُّوا إِلَى اللَّهِ
« 1 » و چنانچه حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و إله فرموده : « سافروا تغنموا » بايد انواع علوم را بهسان توشه در منازل سفر موضوع دور هرمنزلى به قدر سدر مقى از آن تناول نموده بهكلى درصد و انعدام آنچه در آن منزل است نباشد ؛ چه انسان اگر جميع عمر را در يكى از فنون مصروف دارد به قعرش نرسد و حضرت حقتعالى باز برين مقدمه آگاهى بخشيده كه فرموده :
الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولئِكَ الَّذِينَ هَداهُمُ اللَّهُ وَ أُولئِكَ هُمْ أُولُوا الْأَلْبابِ
« 2 » و حضرت امير - كرم اللّه وجهه - فرموده : « العلم كثير ، فخذوا من كل شيء احسنه » ، يكى از شعرا هم گفته :
قالوا خذ العين من كل فقلت لهم * في العين فضل و لكن ناظر العين
حكيمى نيز در اين باب گفته : قلت ثمر درخت را معيوب نكند مشروط به اينكه ثمرش رسيده باشد . بر قاصد وصول واجب است از فنى كه پيش گرفته تا به قدر كفاف بهرهاى از آن حاصل نكند شروع به فنّ ديگر ننمايد . كما قال اللّه تعالى :
الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ
« 3 » يعنى از فنّى به فنّى تجاوز نكند تا به علم و عمل در آن رسوخيتى حاصل ننمايد « و تقديم الاهم فالاهم » نيز از واجب استحسانى است از ترك اصول به تكميل وصول پردازند . حق اين است در هرعلمى كه مقصود اين باشد به توسط آن علم به علم بالاتر رفته تا به نهايت برسد نهايت علم معرفت اللّه حرّ و مجموع علوم خادم اويند .
2692 - عيش بهائم
« عمر بن عبد العزيز » بسا اوقات اين دو بيت را به تمثيل مىآورد :
نهارك يا مغرور سهو و غفلة * و ليلك نوم و الردى لك لائم
و تكدح فيما سوف تنكر غبه * كذلك في الدنيا تعيش البهايم
* * * اى مغرور ! روز تو در سهو و غفلت و شب تو در خواب و پستى همنشين توست ، جان مىكنى در ميزى كه به ناچار بايستى رهايش كنى و چون حيوانات در دنيا زندگانى مىكنى .
هامش
( 1 ) . سورهء ذاريات ، آيه 50 . پس به سوى خدا بگريزيد . . . . )
( 2 ) . سورهء زمر ، آيهء 18 . ( همانهايىكه به سخن گوش فرامىدهند و بهترين آن را پيروى مىكنند . اينانند كه خدايشان هدايت كرده و هم اينانند خردمندان . )
( 3 ) . سورهء بقره ، آيهء 121 . ( كسانىكه كتابشان دادهايم ، آن را چنانكه بايد مىخوانند . . . . )