1771 - يك نكوهش ، يك سفارش
از سخنان بزرگان : اگر از شيرى به سلامت رستى ، در شكارش طمع مكن ! به نزد آن كس كه دشمنت مىدارد ، مرو و اگر رفتى ، سلام گوى .
1772 - تفسير
صاحب « كشّاف » ذيل آيهء شريفهء
إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا
« 1 » مىفرمايد : « عنه » در اين آيه در محل رفع است به خاطر فاعليت از « مسؤول » مانند قول خداى تعالى در سورهء مباركهء حمد :
غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ
« 2 » و اكثر مفسّرين بر او خرده گرفتهاند كه فاعل و مانند آن بر فعل مقدّم نمىشوند .
1773 - برهان سهم
برهان سهم قطعهاى از دائرهء صغرى ، اطول از سهم دايرهء كبرى است كه وتر هردو قطعه ، متساوى و قطعهء كبرى كمتر از نصف باشد . مسأله مشهوره را هم كه ظرف در قعر چاه گنجايش آب بيشتر دارد نه بر فوق منار ؛ مبنى بر اين است . تبيين كلام ، آنكه دو قوس « ا ه ب » و « ا ر ب » در دو دايرهء مختلف المقدار بر وتر « ا ب » و قوس « ا ر ب » كه از قوس دايرهء كبرى و از نصف كمتر باشد ، فرض كنيم و از منتصف « ا ب » كه نقطهء « ح » است ، عمود « ح ر ه » بر « ا ب » اخراج نماييم و عمودى كه بر وتر واقع و منتصف آن است ، بايد بر دو مركز دايرتين كه دو نقطهء « ح م » است ، بگذرد .
بعد از آن ، دو خط « ا ح » و « ا م » را رسم كنيم . گوييم : نقطهء « ح » كه به وتر « ا ب » نزديكتر است ، مركز است از بهر دايرهء صغرى كه « ا ه ب » باشد . چه خط « ا ح » كوتاهتر از خطّ « ا م » است . پس نقطهء « ح » داخل بر سطح دايرهء كبرى يعنى « ا ر ب » است و خط « ح ا » را بر محيط دايره و خط « ح ر » را به طريقى كه از مركز بگذرد ، به مركز اتّصال دهيم . پس خطّ « ح ر » از خطّ « ح ا » كوتاهتر و دو خط « ح ا » و « ح ه » چون هريك نصف قطر دايرهء صغرى مىباشند ، متساوىاند . پس خطّ « ح ه » اطول از خطّ « ح ر » خواهد بود و بعد از اسقاط ، خطّ « ح ا » كه مشترك در بين هردو قطعه است ،
هامش
( 1 ) . سورهء اسرا ، آيهء 36 . ( . . . همانا گوش و چشم و قلب ، همهء آنها مورد سؤال واقع خواهند شد . )
( 2 ) . سورهء فاتحه ، آيهء 7 . ( . . . نه راه غضبشدگان و نه گمراهان . )