بلا عظيمتر است كه بر تو نازل شده و ديگر آنكه بدان آنچه در محنت و بلا بر آدمى نازل شود ، دليل فضل او و محنتهايش ، دليل نجابت وى است . چنانچه حضرت شاه ولايت ، على بن ابى طالب عليه السّلام فرموده : « حذق المرء محسوب من رزقه » ، و شاعر گفته :
محن الفتى يخبرن عن فضل الفتى * كالنار مخبرة بفضل العنبر
* * * سختىها و گرفتارىهاى هر مردى از برترى و فضيلتهاى او خبر مىدهد ، مانند آتش كه از خوبىها و برترىهاى عنبر خبر مىدهد [ زيرا عنبر در آتش مىسوزاند تا بوى خوش برخيزد ] .
فاضل را محنت از جاهل و كامل را بليّه از ناقص خواهد بود .
و ديگر آنكه روشن و نمايان است ، آن كس كه به صلابت عود و استقامت عمود ، تحمّل و اصطبار از نوايب و مصايب شعار نمود ، بىشكّ عوض آن به اضعاف خواهد ديد ، چنانچه شاعر گفته :
تو را تا هست ناهموارئى در خود غنيمت دان * درشتيهاى دور چرخ را كان هست سوهانش
شاعر ديگر گفته :
نوائب الدهر أدبتني * و إنما يوعظ الأديب
لم يمض بؤس و لا نعيم * إلّا و لي فيهما نصيب
* * * سختىهاى روزگار مرا تربيت كرد و همواره خداوند ادب انسان را نصيحت و پند مىدهد . هيچ سختى و بلايى و خوشى و آسايش نبود ؛ مگر اينكه در آن براى من بهره و سودى بود .
و همچنين بايد اقتدا به انبيا و اوليا و صلحا كند . هيچ يك از آنها مدّت العمر از نوايب و مصايب دهر ، خالى نبودهاند . از تواتر بلا ، نفس خود را به حالت ايشان تفهيم نمايد كه وى نيز داخل آن زمره و مقام عالى گردد .
1733 - عالىقدر
حسن بن على عليه السّلام را پرسيدند : قدر كدام كس بيش از ديگران است ؟ فرمود : آن كس كه اعتنا نكند دنيا با كيست .