پس هرحقيقتى از حقايق وجوديه ، اراده و مريد و مراد است چنان كه حبّ و محبّ و محبوب و علم و عالم و معلوم است ، و تفاوت نيست مگر باعتبار مفهوم و عنوان . و در مباحث سابقه محقق گرديد كه واجب الوجود بالذات وجود صرف و صرف وجود است ، پس مريد است ذات خود را بارادهيى كه عين ذاتش است چنان كه مبتهج است بذات خود بابتهاجى كه عين ذاتست و محب است ذات خود را بمحبتى كه عين ذات است و عالم است بذات بعلمى كه عين ذاتست ، و در لمعهء اولى نيز منكشف گرديد كه آثار و افعال شىء ، از آن جهت كه آثار و افعال آنست منافى و منافر آن و مبغوض و مكروه آن ، نمىتوانند شد بلكه لا محالة افعال و آثار شىء از آن جهت كه آثار و افعال آنست ملايم و مناسب آن شىء و محبوب و مرضىّ آن شىء ميباشند بمحبوبيّت و مبتهجيت ذات آن شىء نه بمحبوبيت و مطلوبيّت آخر . پس همه موجودات از مبدعات و كاينات و از علويّات و سفليّات و از ذهنيّات و خارجيّات از آن جهت كه آثار و افعال او ميباشند مرادند از براى او و مرضيّند در نزد او و صادرند از مشيّت ذاتيّه و ارادهء ازليّه او بىواسطه و يا بواسطه از وسايط ، زيرا كه در مسألهء توحيد بمعنى سوم محقق گرديد كه همهء موجودات به او منتهى ميشوند بىواسطه و يا بواسطهيى از وسايط ، و نيز چون ارادهاش صرف اراده و ارادهء صرفه است پس بايد بهمهء اشياء متعلق باشد تا محدوديت ثابت نشود و قصور و نقصان در ذات مقدس او متحقق نگردد .
برهان دوم بر اين مقصد اعلى آنست كه در مقصد سوم از مقاصد علم مبدأ اعلى محقق گرديد كه علمش بذات خود كه عين ذات اوست عين علم بنظام اتم اشياء است بتفصيل باعتبارى و باجمال باعتبار ديگر بلكه در عين اجمال تفصيل و در عين تفصيل اجمال است .
و نيز محقق گرديد كه نظام اتم خارجى اشياء تبع آن نظام اعلى و مترتّب بر آن نظام اجلى است اشراقات و انوارند از آن نظام تام و لمعات و اضوائند از آن نظام فوق التمام .
و از بيّناتست در نزد عارف بمباحث سابقه و لمعات ماضيه كه آن نظام ، خير محض و محض خير است پس مرضى بالذات و مراد بالذات است و نظام اشياء در مرتبهء ايجاد تبع آن نظام و پرتو او و ظلّ آن نظام و جلوهء او است اشراقات و انوار او و لمعات و اضواء اوست .
لمعات الهيه (فارسى) — صفحة 418
مساهمون: ملا عبد الله مدرس زنوزى
ص٤١٨