از بيّناتست در نزد تأمّل در مباحث ماضيه و مستقبله كه اين معانى در واجب الوجود بالذات بلكه در ذوات كريمهء قدسيّه نيز متحقق نميتواند شد بلكه اراده بمعانى مذكوره از خصايص نشأه حيوانى و انسانى است نسبت ببعضى افاعيل و آثار آنها ، و بوجه اين تقييد اشاره نمودم
پس اين تعريفات سهگانه نيز شامل همهء مصداقات اراده نميباشند ، بلى هرگاه مراد از اعتقاد نفع ، مجرد علم بوجه خير و از شوق ، مجرد ابتهاج و از عزم و تصميم ، ابتهاج تام باشد ، در مبدأ اعلى و ساير مبادى عاليه نيز متحقق مىشود ، و شامل همهء مراتب و درجات ميباشند ، اگرچه در بعضى مراتب متحد الوجود و عين ذات فاعل باشند و در مرتبه ديگر مفترق در وجود و زايد بر ذات ، متفطن باش و تدبّر كن در آنچه كه در تحقيق اين لمعهء الهيه برشتهء تقرير كشيدم و بسلك تحرير آوردم كه همه - الا ماندر - از ملهمات اين فقير و از خصايص اين وجيزه است « الحمد للّه و المنّة » .
نقل كلام و تأييد و مرام [ نقل مرام صدر متألّهان و خاتم محققان ]
بدانكه صدر محققين بعد از نقل مذاهب مذكوره و نقل اعتراضات اهل مذاهب به يكديگر گفته است كه هرگاه احاطه كنى آنچه را كه گذشتهء است از قوانين الهيهء و قواعد اشراقيّه و لمعات عرشيّه ، ميدانى وجوه خلل و خبط را در كلمات اين جماعت از اذكياى اعلام ، و مبناى آن وجوه از خلل و خبط در اكثر بر اينست كه ايشان اعتقاد كردهاند كه اراده در هرصاحب اراده بنحو تواطؤ است چنان كه در وجود نيز چنين فهميدهاند ، و نه چنين است ، بلكه اراده در اشياء تابع وجود اشياء است ، و همچنانكه حقيقت وجود مختلف است بوجوب و امكان و غنا و حاجت و بساطت و تركيب و صفا و كدورت و تجرّد و تجسّم و بخلوص از شوايب اعدام و جهات و امتزاج به آن اعدام و نقصانات و باينكه بعضى از وجودات خير محض است بدون تصور شريّت در آن از جهتى از جهات ، مثل واجب الوجود « جلّ اسمه » و بعضى ملزوم شروريست كه در