نميكنند ، حاشا و كلّا ، كتب رئيس محققين كه باتفاق ترجمان حكماست مشحونست از اثبات قدرت و اختيار از براى مبدأ اول ، گفته است در بعضى از رسائل خود : « اللّه تعالى كان فى خلق هذا العالم مختارا ، فانّه ان لم نقل انّه كان مختارا كان ذلك منه من غير رضى به ، و ليس المختار انه اذا اختار الصلاح ففعله يلزمه ان يختار مقابله ايضا فيفعله ، و اذا لم يفعل مقابله لم يكن مختارا ، بل الإختيار يكون بحسب الدواعى ، و ذاته دعى الى الصّلاح فاختاره » .
و نيز گفته است : بدانكه قدرت آنست كه فعل متعلق باشد بمشيّت بدون اينكه معتبر باشد در آن ، چيز ديگر ، و قدرت در مبدأ اول در نزد علم او است زيرا كه مترتّب مىشود وجود اشياء بر علم او بنظام اتم آن اشياء ، و قدرت در ما در نزد قوهء محركه و قوهء فاعله است و قدرت در مبدأ اعلى خاليست از قوه و امكان و آن ، صدور فعل است از او باراده بدون اينكه معتبر باشد در آن استثناء احد جزئين از اراده و عدم اراده و نيست قدرت در مبدأ اعلى مثل قدرت ما ، زيرا كه قدرت در ما بعينها قوه و امكانست و در اول تعالى بعينها فعليّت و تحصّل است ، و آن عين علم و ارادهء او است و نيست اراده در مبدأ اول از براى غرضى غير ذات خود و در ما تابع اغراض مختلفه است .
و نيز گفته است اقرار ميكنيم ما باينكه خالق اشياء اراده نميكند پارهئى چيزها را و ايجاد نميكند آنها را او با وجود اين قادر است بر فعل آنها مثل ظلم پس معتبر در قدرت مفاد قضيهء شرطيّه است و صدق آن موقوف نيست بر صدق دو جزء آنكه عبارت از مقدم و تالى ميباشند . تمام شد كلام آن محقق ، و هرگاه كلمات او و كلمات ساير حكماء الهييّن را در اين باب جمع كنم كتابى خواهد بود لهذا جماعتى از محققين از متكلّمين قدرت را باينمعنى تفسير كردهاند و تصريح كردهاند كه خلافى و نزاعى در ميانهء حكما و متكلمين در باب قدرت واجب الوجود بالذات ثابت نيست .
گفته است محقق تفتازانى در شرح مقاصد بعد از تحقيق اينكه دوام مشيّت و لزوم فعل منافى نيست با تحقق قدرت خلاف نيست در نزد حكما در اينكه صانع عالم قادر و مختار است ، گفته است محقق شريف در شرح مواقف ، و اما بودن مبدأ اول قادر بمعنى « ان شاء فعل و ان لم يشأ يفعل » پس اين معنى متّفق عليه است در ميانهء حكما و متكلمين .
لمعات الهيه (فارسى) — صفحة 363
مساهمون: ملا عبد الله مدرس زنوزى
ص٣٦٣