است فاعل است ، و اين حكم مطرد است در همهء بسائط زيرا كه از مجرد حقايق آن بسايط منبعث ميشوند آن لوازم و در ذوات آنها متحقق ميباشند به اين نحو كه آن بسايط از آن جهت كه قابلند فاعلند زيرا كه در بسيط ، عنه و فيه ، يكى است ، زيرا كه كثرت در آنها متحقق نيست و صحيح نيست در آنها غير اين ، و در مركّبات ما عنه ، غير ما فيه است ، زيرا كه در آنها كثرت متحقق است . تمام شد ترجمهء كلام تعليقات و در لمعات سابقه محقق گرديد كه حصول فى نفسه صور عقليّه بعينه حصول آنهاست از براى عاقل پس جهت معقوليّت آنها بعينها جهت موجوديت آنها مىباشد و جهت موجوديّت و حصول آنها در ذات اقدس بعينها جهت صدور است چنان كه در كلام تعليقات گذشت ، پس جهت صدور آن صور علميّه از مبدأ اعلى بعينها جهت معقوليت آنهاست پس صادر شدهاند در حال معقوليّت نه اينكه صادر شدند ، پس معقول گرديدند چنان كه جهت فاعليّت آن صور بعينها جهت عاقليّت آنهاست ، از اين جهت است كه بصور ديگر محتاج نميباشند .
و نيز در لمعات سابقه محقق شد كه فعل آن شىء كمال آن شىء ، نمىتواند شد بلكه كمالش باينست كه از غايت قوت و تماميّت منشأ صدور كمالات و مبدأ فيضان خيرات است ، و بسوى اين معنى اشاره كرده است شيخ در تعليقات بكلام خود : « ليس علّو الاول و مجده هو تعقّل الأشياء بل علّوه و مجده بان يفيض عنه الأشياء معقولة ، فيكون بالحقيقة علّوه و مجده بحيث يخلق لا بان الأشياء خلقه ، فعلّوه اذن بذاته لا بلوازمه التى هى المعقولات » و به همين معنى نيز تصريح كرده است در رسالهء فصوص ، و اينست معنى كلام بهمنيار در كتاب تحصيل « و ليس مجده بحيث يحصل له تلك المعقولات بل مجده بحيث يصدر عنه تلك المعلومات و ليس عالما لأن له تلك الصور ، بل هو عالم بمعنى انّه يصدر عنه تلك الصّور » متفطن باش .
و بدانكه آنچه كه در تقرير اين مذهب بيان نمودم و باتم تحرير مذكور ساختم ملخص آن چيزيست كه از شفا و اشارات و تعليقات مستفاد مىشود و به اين تقرير و بيان اكثر اعتراضات و ايراداتى كه بر اين طريقه ايراد نمودهاند مندفع ميگردد ، از آن جمله است پنج اعتراضى كه محقق طوسى « قدّس سرّه القدوسى » در شرح اشارات ايراد فرمودهاند ، مجال را وسعتى نيست تا آن اعتراضات را مذكور سازم ، و اندفاع آنها را بيان نمايم ، و ببسط تمام در الهيات اسفار اربعه با جوابهاى شافى مذكورند ، ولى
لمعات الهيه (فارسى) — صفحة 356
مساهمون: ملا عبد الله مدرس زنوزى
ص٣٥٦