وجودات موجود مىشود كه آن وجود وجود ظلى و وجود علمى آن معنى مىباشد نه وجود خاص و وجود عينى او ، بلكه در حقيقت آن وجود مجلى و مظهر و مرئى و محضر مىباشد از براى آن معنى چنان كه مشروحا در ذيل لمعات گذشت ، پس همهء معانى و مفهومات و همهء عنوانات و ماهيّات اشياء پيش از وجود آن اشياء بوجود علمى واجب الوجود بالذات كه عين حقيقت و صرف ذات اوست موجود ميباشند و در آن مجلاى اعلى جلوهگر و در آن مظهر اعلى ظاهر ميگردند بظهورى كه ذات اقدس بنفس خود به آن ظهور ظاهر است نه بظهور ديگر و جلوهء آخر چنان كه مذاق ارتسامييّن و حصولييّن است ، ولى آن وجود ، وجود خاص آن معانى و مفهومات نيست بلكه وجود بالذات و وجود عينى و وجود حقيقى واجب الوجود بالذاتست ، و نسبت به آنها وجود علمى و وجود بالعرض و وجود ظلّى است ، پس علم واجب الوجود بالذات بذات خود كه عين ذات اوست علم بهمهء اشياء است بنحو اتم و اعلى و بنحو اظهر و اجلى ، و حضور او در نزد ذات خود حضور جميع وجودات و عنوانات وجوداتست بنهج اعلى و اشرف و بنحو اجلى و اظهر بتفصيل باعتبارى و باجمال باعتبار ديگر ، بلكه در عين اجمال تفصيل است ، و در عين تفصيل اجمال و باقى مراتب علوم و ادراكات كه در مراتب متأخره از ذات اقدس متحقق ميباشند لمعات و انوار و اشراقات و اضواء و عكوس و اظلالند از آن علم تام و از آن انكشاف فوق التمام ، اخذ كن اين مقصد اعلى و اين مطلب اسنى را كه به اين نحو از بيانات و تبيانات و به اين قسم از تمهيد مقدمات و تحقيق لمعات بسيار عزيز الوجود است و غنيمت شمار . « الحمد للّه ملهم انوار العلوم و المعارف » .
اشراق " و انارة "
بدان اى طالب علوم الهيّه و معارف ربوبيّه كه اين مقصد اعلى و اين مطلب اسنى بغايت غموض و دقت دارد فهم آن بنهجى كه با قواعد عقليّه متلايم و با قوانين نقليّه متوافق گرديده سر از گريبان ايتلاف و اتحاد بيرون آورند از اغمض غوامض مسائل الهيّه و اصعب مقاصد ربوبيّه است ، و فى الحقيقه منتها مراتب كمالات انسان و قصوا درجات معارف و عرفانست ، در كتب متداولهء فن الهى و كلام احدى متعرض اثبات آن بنحو مذكور و بيان كيفيت آن بنهج مزبور نشده است مگر صدر الهيّين و قدوهء محققين