كه ظهور دليل بايد اجلى و اظهر باشد از ظهور مدلول تا منشأ ظهور و انكشاف آن تواند شود و تعريف با خفى لازم نيايد ، بلكه ظهور تو دليل است بر همهء ظهورات و وجود تو برهانست بر همهء وجودات ،
« أَ وَ لَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ
« 1 »
شَهِيدٌ ،
شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ
« 2 »
لا إِلهَ إِلَّا هُوَ »
از اين جهت است كه دليل و برهان را در لسان نبوت و ولايت از اسماء حسنى شمردهاند ، و از اين جهت است نيز كه در ادعيّهء مأثوره وارد است « يا نور النور يا منور النور ، يا نور كل نور يا نورا فوق كل نور » ، و از جمله شواهد اين دعوى و دلايل اين مدعا كلام امام موحّدين امير المؤمنين « عليه السّلام » است در خطبهء مشهوره كه در باب جوامع توحيد در اصول كافى مذكور است و ببعضى از فقرات آن خطبهء شريفه در مباحث سابقه اشاره نمودم . و آن كلام معجز نظام اين است « لم يحلل فيها فيقال هو فيها كاين ، و لم ينأ عنها فيقال هو عنها به اين ، و لم يخل عنها فيقال له اين » يعنى حلول نكرده است خداوند احد در اشياء پس گفته شود كه او در اشياء كاين است و دور نيست از اشياء پس گفته شود كه او از اشياء به اين است و خالى نيست از اشياء پس گفته شود از براى او اين هو ، يعنى كجا است او و مراد از عدم خلوّ او از اشياء ، بودن وجود اوست تامّ بلكه فوق التمام و اتم و اعلى و اكمل و اقوى ، فهو بالمنظر الاعلى و الافق المبين ، فهو نور الأنوار و سرّ الأسرار كما ورد فى الآثار فاعتبروا يا اولى الابصار لعلّكم تعقلون . شواهد اين دعوى و دلايل اين مدعا علاوه بر براهين عقليّه قاطعه و حجج نيّرهء ساطعه از زبان نبوت و ولايت از حد شماره بيرون و از حيّز احصار افزونند ، متتبّع و متدبّر باش ، و در لمعات سابقه و خصوصا در معنى توحيد بمعنى دوم و سوم و چهارم نيك تأمل كن تا اين مطلب اعلى كمال انكشاف بهمرساند و كالشمس فى رابعة النهار مشاهد و عيان باشد .
بعد از تمهيد اين مقدمه ميگويم : علم بحقيقت علت فيّاضه بعلم حضورى تفصيلىّ علم اجمالى حضوريست بفيوضات و خيرات او و بمجعولات و معلولات او ، خواه مدرك خود علت فيّاضه باشد و يا غير علت فيّاضه ، مثل علم مبادى بذوات خود و بساير مبادى كه در سلسله طول واقعند بعلم حضورى اشراقى ، بيانش از مقدمهء ممهّده مستفاد مىشود .
متفطن و متدبّر باش .
هامش
( 1 ) - س 41 ى 53 .
( 2 ) - س 3 ى 16 .