ادراكيه . چون لمعات سابقه و مباحث ماضيه در دفع ظلمات آن اوهام و خيالات بنحو تمام و كمال كافى و وافيند و ايجاز و اختصار - ما امكن - در وضع اين وجيزه مطلوب است لهذا از ذكر آنها اعراض كردم و تضييع مداد و اوراق ننمودم بعد از تحقيق اين لمعات و تمهيد اين مقدمات ميگويم كه واجب الوجود بالذات ، جلّ اسمه ، مجرد قايم بذات است و هرمجرد قايم بذات عالم است بذات خود بنفس ذات خود پس واجب الوجود بالذات عالم است بذات خود بنفس ذات خود بحيثيتى كه علم و عالم و معلوم متحدند بحسب هويت و وجود و متغايرند باعتبار عنوان و مفهوم و اين مطلوب عين مدعا و اصل دعواست صغرى در ذيل مسألهء اثبات بساطت حقّه و كبرى در لمعات اين مسأله محقق و مبرهن گرديدند .
اشراق " و انارة "
بدانكه علم واجب الوجود بالذات بذات خود اتمّ و اعلاى علوم و اكمل و اقواى ادراكاتست علم صرف صرف ، و صرف صرف علم است نسبت همهء علوم و ادراكات به آن علم نسبت نقص به تمام و نسبت ضعف به قوت و نسبت فقر بغناست زيرا كه محقق گرديد كه در ميانهء علم و وجود مساوقت ثابت و عينيّت متحقق است پس اتم وجودات اتم علوم است و اقواى هويّات اقواى ادراكاتست .
و نيز مبرهن گرديد كه حقيقت واجب الوجود بالذات وجود صرف صرف و صرف صرف وجود است ؛ تام بلكه فوق التمام است ، پس علم او بذات خود نيز علم صرف صرف و صرف صرف علم است ، تام بلكه فوق التمام است ، در قوت و شدت علم غير متناهى ، بلكه فوق غير متناهى است بعدهء غير متناهى ، پس همهء علوم و ادراكات لمعات و انوار و اشراقات و اضواء و عكوس و اظلالند از آن علم بالذات بلكه همهء علوم و ادراكات باديات و همهء لمعات و اشراقات عايدات در جنب آن علم سرمدى و ادراك لم يزلى در منزلهء اوهام و خيالات و در مرتبهء ظلمات و جهالات است چنان كه منزلهء وجودات مبدعات و كاينات و مرتبهء هويّات سفليّات و علويّات نسبت بوجود صرف تام همين مرتبه و همين منزله است « ما للتراب و ربّ الارباب » چه نسبت خاك را با عالم پاك ، متفطن باش و غنيمت شمار كه در مباحث مستقبله نفع كلى خواهد بخشيد .
برهان دوم بر اين مقصد اعلى آنست كه محقق گرديد كه علم از كمالات وجوديّه