نورانيّت - و ظهورش مطلع انوار و مشرق اضواء است ، و اين معنى در نزد تصور جاعل بالذات و مجعول بالذات « 1 » كما ينبغى در غايت ظهور و انكشاف است .
[ بيان علت تسميهء صفات فعليه و دليل تسميهء برخى از صفات ، به اضافيه ]
بعد از تمهيد اين مقدمات و تذكر بعضى از لمعات سابقه و مباحث ماضيه ميگويم :
صفات اضافيّه چنان كه در لمعات اثبات عينيّت صفات گذشت ، عبارتند از صفاتى كه در مرتبهء ذات ، متحقق نباشند ، به آن معنى كه مذكور گرديد ، و يا عبارتند از صفاتى كه اضافهء مبدئيّت و اعتبار مصدريّت را در اتصاف به آن معانى و صفات مدخليت باشد ، لهذا صفات فعليّه و صفات فعل نيز ميگويند ، و اضافيه گفتن به جهت آنست كه همه آن صفات بقيوميت مطلقه كه مرتبهء صنع و ايجاد است برمىگردند ، و قيوميّت مطلقه اضافهء قيوم بالذات است باشياء ، عاميانه مفهم ، و خيال مكن كه مراد از قيّوميّت ، مفهوم قيوميّت ، و مراد از اضافه ، مفهوم اضافه ، و يا مقولهء اضافه و يا انواع آن مقوله است ، زيرا كه معانى مذكوره از سنخ مفهومات و ماهيّاتند و مناط قيوميت و فيّاضيّت و منشأ اضافه و افاضه نميتوانند شد چنان كه مفهوم وجود مناط موجوديّت و مفهوم عدم مناط معدوميت نميتوانند شد ، بلكه مراد از قيوميت جهت اصدار و ايجاد اشياء است و آن ، مرتبهئى از مراتب حقايق وجوديه است و مرتبط بالذات است بفاعل بالذات و مجعول بالذات است از جاعل بالذات ، حقيقتش حقيقيت تعلقيه و حيثيت ذاتش حيثيت ارتباطيه است ، لهذا تعبير ميكنند از آن ، بقيوميت و فياضيت و بصنع و ايجاد و بمشيت و امر و برحمت واسعه و نسبت سوائيّهء قيّوم بالذات ، و در ذيل مقدمات محقق گرديد كه فيض اول اشرف و اكمل فيوضات واجبى و اقوى و اتم موجودات امكانى است و حقيقة الحقايق و نور الانوار است نسبت بساير حقايق وجوديه و انوار امكانيّه ، لهذا
هامش
( 1 ) - باعتبار تحقق معلول بالذات در علت بالذات ، بوجودى اشمخ و اتم از وجود معلول بالذات ، اتصاف متصور است ولى وجود معلول در مرتبهء علت ، همان اصل وجود علت است ، ولى وجود خاص معلول با قيد تنزل ، وصف عليّت نخواهد بود ، مگر از آن ناحيه كه گفتيم و تصور آن از براى مدعيان در حكمت در نهايت غموض است .