مقولهء چهارم متى است و آن ، هيئتى است كه عارض مىشود از براى شىء بسبب بودن آن شىء در زمان و يا در حدى از حدود زمان و يا عبارت است از بودن شىء در زمان و يا در حدى از حدود زمان كه عبارت از آنانند ، و واجب الوجود بالذات از ازمنه و امكنه مجرد است زيرا كه وجود او سابق است بر ازمنه و امكنه و بزمانيّات و مكانيّات .
مقولهء پنجم ، وضع است ، و وضع هيئتى است كه حاصل مىشود از براى شىء بسبب نسبت بعضى از اجزاى آن ببعضى ديگر و بامور خارجه ، و از اين تعريف ظاهر مىشود كه وضع از خواص اجسام است علاوه بر اين سابقا محقق گرديد كه واجب الوجود بالذات صاحب اجزا نيست .
مقولهء ششم ، جده است و آن ، هيئتى است كه حاصل مىشود از احاطهء جسم بجسم ديگر كلا يا بعضا بحيثيتى كه محيط منتقل شود بانتقال محاط ، مثل هيئتى كه حاصل مىشود از براى شخص از قبا پوشيدن و منديل پيچيدن و ظاهر است كه اين معنى از خواص اجسام است .
مقولهء هفتم ، ان يفعل است ، و آن هيئتى است كه حاصل مىشود از براى شىء بسبب تأثير آن در شىء ديگر بتأثير تدريجى ، مثل تسخين آتش در آب و تبريد آب در هوا .
مقولهء هشتم ، ان ينفعل است و آن هيئتى است كه حاصل مىشود از تأثر شيئى از شىء ديگر بتأثّر تدريجى مثل تسخّن آب از آتش و ظاهر است كه هردو مقوله مستلزم تغيّرند در ذات معروض و تغير مستلزم قوه و امكان است و قوه و امكان منافى وجوب وجودند .
مقولهء نهم ، اضافه است و اضافهء مقولى عرضى است كه تعقّل آن ، بسته بتعقل ديگرى باشد بحيثيتى كه تعقل ديگرى نيز بسته بتعقل آن باشد ، مثل ابوّت و بنوّت و اخوّت .
تنبيه " الهىّ [ بيان آنكه هيچ شىء از اشياء از اضافه خالى نمىباشد و عروض عليّت و معلوليّت : از سنخ اضافهء مقولى نمىباشد ]
مخفى نماناد كه از خاصيت اين مقوله آنست كه از مطلقش شيئى از اشيا خالى