تحقيقات ، در زمينههايى چون جغرافياى تاريخى ، قومنگارى ، قومشناسى ، اقتصاد ، فنشناسى ، جامعهشناسى ، و گياهشناسى قومى نيز بايد بررسيهايى صورت پذيرد .
آيندهء زبانهاى پامير از گذشتهء آنها روشنتر است . سرنوشت آنها بىشك به اوضاع پيچيدهء اقتصادى ، فرهنگى و سياسى بستگى دارد كه مردم آنجا را به حفظ يا طرد زبان طايفهء خود واخواهد داشت ، ولى بر روى هم آيندهء آنها از هماكنون رقم خورده است ؛ اين زبانها اعتبارى ندارند ؛ چرا كه تنها متكلمان آنها گروههاى اقوامى هستند كه از لحاظ نظامى و اقتصادى به ديگران وابستهاند . اينها زبانهاى دينى نيستند ؛ زبانهاى عمومى نيز نيستند و كسى خارج از خانواده ، روستا يا درّه به فراگرفتن يا آموختن آنها نمىپردازد . همهء متكلمان زبانهاى پامير با فارسى هم آشنا هستند ؛ بىجهت نيست كه ايشان را از گذشته « تاجيكهاى پامير » « تاجيكهاى كوهها » خواندهاند ( مثلا فون شولتس « 1 » [ 1914 ] و همو [ 1916 ] ؛ - كيفر « 2 » ، ص 350 ) . دو زبانگى آنها ناگزير به مرگ زبانهاى طايفهاى خواهد انجاميد . زبانهاى پامير در ناحيهء كوهستانى دورافتادهاى محفوظ ماندهاند كه تا حدود زيادى خود بسنده بوده است .
ليكن طىّ چند دههء گذشته ، وضع سياسى و اقتصادى بسرعت و عميقا تغيير كرده است . بهبود وضع راهها از زمان لازم براى سفر به مقدار زيادى كاسته است . رسانههاى همگانى ، بويژه راديو كابل ، و مأموران دولتى ، آموزگاران و سربازان ، درى و كابلى را همراه با شيوههاى همگانى
هامش
( 1 ) .A . von Schultz( 2 ) .Ch . M . Kieffer