مورگنستيرنه « 1 » ، ( ( واژگان ريشهشناختى گروه شغنى ) ويسبادن 1974 ، ص 5 ) ، يدغه ( نوعى از مونجى كه در چترال به آن تكلم مىكنند ) ، و پشتو را نيز اضافه كرد .
گويشهاى ايرانى شمالشرقى خصوصيّات منحصر به فردى دارند كه در اينجا به برخى از آنها اشاره مىكنيم . از لحاظ آواشناسى تاريخى ، بستواجهاى واكدار آغازين
g - , d - , b -
عموما به سايواجهاى متناسب
Q ? - , v - ( w - )
( سپس
y - , ( l -
( سپس
( z ?
تغيير كردهاند . به اين ترتيب پشتو
, w - y , ( ? ? ? - › ) l -
؛ اشكاشمى و سنگليچى
y - , v -
، جز
d -
؛ شغنى و روشانى
g - / z ? - , d - / ? ? ? - , v -
؛ واخى
y - , ? ? ? - , v -
و در يدغه و مونجى
y - , v -
دارند ، ولى مونجى
d -
دارد و يدغه
l -
( - نمودار 3 ) . گويشهاى ايرانى شمالشرقى همخوانهاى مركب
c ( ts )
و
j ( dz )
دارند كه در گويشهاى ايرانى غربى يافت نمىشود . بدين ترتيب ، در برابر -
C ? a ? ? ? wa ? ro ?
« چهار » اوستايى و « چهار » فارسى و « چار » بلوچى ، پشتو
calo ? r
، اشكاشمى و سنگليچى
c ? fu ? r
، شغنى
cav / fo ? r
، روشانى
cavu ? r
، واخى
ci ? b ? ? ? r
دارد ولى اين عدد در مونجى
c ? fu ? r
است . زبان ايرانى شمالشرقى نيز از برخى ويژگيهاى دستورى برخوردار است ، از جمله اينكه جملهء اسمى از سمت چپ تكميل مىشود ( به اين ترتيب : / صفت / - / موصوف / ) ، درحالىكه در زبانهاى غربى از سمت راست تكميل مىشود ( به اين ترتيب :
/ موصوف / - / صفت / ) : درى
qa ? l ? in - e ko ? ta ? - ye ma ? ( n )
« قالى اتاق من » * پشتو
zma ? d ? ? ? ko ? te ? ya ? ley
( به همان معنى ) ، سنگليچى
mic ? ta ? t xa ? n
« خانهء
هامش
( 1 ) .Morgenstiern