تبوك تخلَّف ورزيدند - چرا كه هيچ كدام از آنان معصوم نبودند .
از اينها گذشته ، ظاهر آيه حاكى از آن است كه مخاطب آيهء شريفهء مورد بحث ، صرفا اصحاب پيامبر نيستند ، بلكه شامل همهء مؤمنان در تمام زمانها مىگردد ، لذا با توجّه به اين نكته چنين استنباط مىشود كه در هر دورانى معصومى است كه پيروى از او واجب است . در يك برهه از زمان اين معصوم محمّد ( ص ) بوده است ، در برهه اى ديگر على ( ع ) است و پس از اين دو بزرگوار ائمه طاهرين هستند . همچنانكه جمع بودن لفظ * ( « الصَّادِقِينَ » ) * نيز مقتضى چنين معنايى است . علَّت اينكه در روايات گذشته هم صرفا نام على ذكر شده اين است كه وجوب پيروى از پيامبر ، امرى آشكار و مسلَّم است ، و از جهت ديگر على ( ع ) اوّلين امام است و محور امامت به شمار مىرود ، لذا وجوب پيروى از امامان ديگر ، فرع وجوب پيروى از على ( ع ) است . شاهد بر اين مطلب حديثى است كه در ينابيع الموده موفق بن احمد با سند خويش از ابن عباس نقل مىكند . ابن عباس در اين حديث مىگويد : « مراد از صادقين ، محمّد و اهل بيت اوست » . در ينابيع الموده مانند اين حديث را از ابو نعيم به نقل از حضرت صادق ( ع ) نيز نقل نموده است و در همان كتاب از ابو نعيم و صاحب مناقب از حضرت باقر و حضرت رضا ( ع ) نقل كرده است كه فرمودند :
« صادقين همان ائمه اهل بيت هستند . » فخر رازى به دلالت آيه بر وجود معصوم در تمام دورانها توجّه كرده است امّا به گمان او معصوم در هر زمانى ، مجموع امت يعنى مجموع علماء و اهل حلّ و عقد است و لذا از نظر او آيه بر حجيّت اجماع دلالت دارد .
در پاسخ به نظر رازى بايد گفت : در هر زمانى اجماع براحتى صورت نمىپذيرد و بلكه بايد گفت : محال است . و لذا نمىتوان اجماع را به دست آورد تا امر به پيروى آن نمود . صرف نظر از اين نكته ، جمع از آن نظر كه جمع است متّصف به راستگو ( صادق ) نمىگردد . بر فرض كه بتوان مجموعه اى را صادق ناميد چون لفظ مجموع از اسماء ذوى العقول نيست نمىتوان صفت آن را با صيغهء جمع مذكر سالم آورد . بر فرض كه به خاطر وجود افراد صادق در جامعه بتوان جامعه را با اين وصف موصوف نمود ، بدون شك نمىتوان مراد از صادقين را در آيه ، جوامع و جمعيتهاى صادق دانست ، زيرا اين بر خلاف ظاهر لفظ صادقين است . چرا كه لفظ صادقين به افراد صادق بر مىگردد نه به جمعيتهاى صادق . پس آيه بر وجوب همراه بودن با افراد صادق و معصوم در تمام زمانها و پيروى از آنها ، دلالت دارد . و اين همان نظر ماست . ما نيز با اقرار به امامت امام زمان خود از او پيروى مىكنيم و به دستورات او عمل مىكنيم اگر چه با او نيستيم و از محضر او بهره
دلائل الصدق لنهج الحق ( فارسي ) — صفحة 190
مساهمون: الشيخ محمد حسن المظفر
ص١٩٠