نمىكند .
من مىگويم :
بدون شك هر مؤمنى را نمىتوان صديق شمرد ؛ زيرا صديق به كسى گفته مىشود كه تصديق او كامل و بسيار باشد . همين طور است در مورد صفت شهيد . پس لزوما بايد فرد مخصوصى مورد نظر باشد . ما از اخبار چنين فهميدهايم كه در اين امّت ، صدّيقى جز على وجود ندارد . پس حتما مراد از آيه يا شخص اوست و يا شامل او و افراد صديق امتهاى سه گانه است . سيوطى در الدر المنثور در تفسير سورهء يس از ابو داود و ابو نعيم و ابن عساكر و ديلمى - با ذكر اسانيد - از ابو ليلى نقل مىكند كه رسول خدا ( ص ) فرمود :
افراد صديق سه تن هستند : حبيب نجار ، مؤمن آل يس كه گفت : اى مردم ! از رسولان پيروى كنيد . و حزقيل ، مؤمن آل فرعون كه گفت : آيا كسى را كه مىگويد پروردگار من الله است مىكشيد ؟ و على بن ابى طالب كه برتر از آنان است .
رازى اين حديث را به اختصار در ذيل آيهء * ( « وَقالَ رَجُلٌ مُؤْمِنٌ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَكْتُمُ إِيمانَه » ) * ( 1 ) روايت كرده است . همچنين سيوطى در تفسير سورهء يس از بخارى - در تاريخ خود - نقل مىكند كه ابن عباس گفت : رسول خدا فرمود : « افراد صديق سه تن هستند :
حزقيل مؤمن آل فرعون و حبيب نجار ، همراه آل يس و على بن ابى طالب . »
اين روايت را در كنز العمال ( 2 ) از ابن نجار از ابن عباس نقل نموده است . حديث ابو ليلى را در منهاج الكرامه از احمد - در مسند - و ديلمى و ابن مغازلى روايت مىنمايد . ابن تيميه منكر آن است كه اين حديث از اصل مسند باشد و گمان دارد كه اين حديث از جمله احاديثى است كه قطيعى افزوده است ؛ وى حديث را از دو طريق نقل مىكند و سپس در سند هر دو مناقشه مىنمايد ، و حال آنكه - چنانچه در مقدمه توضيح داديم - مىدانيد كه مناقشه در سند احاديثى كه مربوط به فضايل امير المؤمنين است ، مناقشه اى نابجاست . زيرا با اندك تأملى مىتوان به موثق بودن راويان آن احاديث پى برد . ضمن اينكه هر گاه طرق حديثى زياد باشد ، آن حديث معتبر شمرده مىشود اگر چه اسانيدش صحيح نباشد .
هامش
( 1 ) . غافر / 28 .
( 2 ) . مستدرك ، ج 6 ، ص 52 .