گرفتهاند و ديگر از احوال سيّد مرتضى را كه قاضى متذكر گرديده است و ما در ضمن شرح حال سيد مرتضى بدانها اشاره كردهايم . يادآورى مىشود : در شهر اردبيل به مجموعهاى دست يافتم كه به خط شيخ محمّد بن على بن حسن جباعى عاملى جد شيخ بهايى و شاگرد ابن فهد حلّى نگاشته شده بود در آن مجموعه ابياتى از قاضى تنوخى - در مدح امير المؤمنين و حضرت امام حسن مجتبى و حضرت سيد الشّهداء عليهم السّلام كه سروده بوده - ايراد كرده است و از اين اشعار تشيّع و صحّت عقيده وى كاملا هويدا مىگردد .
قابل تذكر است ابن شهرآشوب در اواخر معالم العلماء قاضى ابو القاسم محمّد تنوخى را از جمله سرايندگانى نام برده است كه در ستايش از اهل بيت عليهم السّلام تظاهر مىكردند و ظاهرا مراد ابن شهرآشوب از ابو القاسم محمد قاضى تنوخى مترجم حاضر بوده باشد ، زيرا انتساب به جد از امور شايعه است و ممكن است مرادش جدّ وى قاضى ابو القاسم على بن محمد بن ابى الفهم تنوخى مذكور باشد چنانچه از ظاهر عبارت نسبت به دست مىآيد . بنابراين بايد گفت جدّش هم از علماى شيعه مىباشد .
قاضى نور اللّه در مجالس المؤمنين گويد : قاضى ابو القاسم على بن محسن بن على بن محمد بن ابى الفهم تنوخى فرزند قاضى ابو على محسن است كه پيش از اين از او ياد شده .
ابن كثير شامى در تاريخ خود گويد : ابو القاسم تنوخى از سرشناسان فضلاى روزگارش بوده است . سال 365 هجرى در بصره متولد شده و سال 370 به سماع حديث رسيده است و در روزگار خردسالى ، شهادت او در پيش حاكمان قابل قبول بوده است و خود او امور داورى مدائن و ديگر از شهرها را هم عهدهدار مىشده و مردى باصداقت و بااحتياط بوده و تنها كاستگى او اين بوده كه تمايلى به مذهب اعتزال و رفض داشته است .
ابن خلّكان در تاريخ خود گويد : آنچه از آثار قاضى تنوخى در اختيار ما درآمده است آن است كه وى يار و مصاحب با ابو العلاى معرّى بوده و شعر زيادى حفظ داشته و چنانچه مىدانيم خاندان تنوخى مردمى بزرگ و عظيمالشان و همگى آنها از ادبا و فضلا و ظرفا بشمار مىآيند .
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي ) — صفحة 477
مساهمون: محمد باقر ساعدى
ص٤٧٧