خويشاوندانش و امثال ايشان بلكه حدّ اكثر بزرگان تنوخ از خاندان علم و فضل بودهاند و گزارش حال آنها در بخش دوم اين كتاب بيان خواهد شد .
يادآورى مىشود : حد اكثر علماء عامه ، مترجم حاضر و ديگر از پيوندهاى او را از علماى عامه برشمردهاند و برخى از اعلام شيعه بهطورىكه از برخى از اجازات اصحاب ما به دست مىآيد : بستگان مترجم بهويژه خود او را از اعلام شيعه نام بردهاند و قاضى نور اللّه در مجالس المؤمنين بدون ترديد او را از علماى شيعه نام برده است بلكه پدرش را هم از اعلام شيعه بشمار آورده است و براى هريك از ايشان گزارش ويژهاى تدوين نموده است . ما در اين موضع و در بخش دوم اين كتاب بدانچه وى نوشته است اشاره خواهيم كرد و از تاريخ ابن كثير شامى نيز به دست مىآيد كه ابو القاسم از اعلام شيعه بوده است .
درعينحال مؤلف الجواهر المضيئة فى طبقات الحنفية تصريح كرده است كه قاضى و ديگر از بستگانش از پيشوايان حنفىمذهب بودهاند و ازاينپس به يارى خدا به چگونگى حال آنها اشاره خواهد شد .
مجملا ما راه احتياط را پيش گرفتهايم و گزارش حال او را در هر دو بخش از كتاب خود ايراد كردهايم ، چه آنكه ظاهرا از علماى شيعه بوده باشد و مؤيّد اين احتمال آن است كه ابن شهرآشوب در معالم العلماء قاضى ابو القاسم بن محمّد تنوخى را در شمارش سرايندگانى قرار داده است كه به مدح اهل بيت عليهم السّلام تظاهر مىكردند و از مخالفان باكى نداشتند « 1 » .
و ممكن است منظور از ابو القاسم بن محمد كه ابن شهرآشوب ياد كرده است جدّ تنوخى مترجم حاضر بوده باشد و هرگاه مراد وى خود مترجم حاضر باشد بايد گفت برخى از اسامى از سلسلهء نسب او به خاطر اختصار حذف شده باشد . قاضى تنوخى همان دانشورى است كه اظهار داشته سيد مرتضى هشتاد هزار مجلّد كتاب در كتابخانهاش داشته است و اين تعداد از كتابها علاوه بر كتابهايى بوده است كه امراى وقت از او
هامش
( 1 ) - معالم العلماء ، ص 149 .