نور اللّه اظهار داشته است يكصد و بيست و چهار سال بوده است و اين مدت عمر بنابرآن است كه مدت زيست او را پس از رحلت سيّد مرتضى بشمار نياوريم ، حالآنكه با اين تصور عمر او از يكصد و بيست و چهار سال هم تجاوز مىكند و بهطورىكه مىدانيم هيچيك از مورّخان عمر يكى از سلسلهء داوران تنوخ و ديگر از افراد را تا روزگار ما به اين اندازه متذكر نشده است . رابعا قاضى تنوخى از ياران سيّد مرتضى بوده است ، نه از حاجيان او ، حالآنكه او را از حاجبان سيّد معرفى كرده است و اينگونه نظريه هم به اصطلاح « نخستين شيشهاى نيست كه در اسلام شكسته شده باشد » براى اينكه ديگرى هم از مورّخان قاضى تنوخى را حاجب سيّد مرتضى معرّفى كرده است و ممكن است اين دو تن ، حاجب را تصحيف صاحب قرار داده باشند .
خامسا مؤلف الجواهر المضيئه و ديگران تصريح كردهاند كه وفات قاضى ابو القاسم على بن محمد بن ابى الفهم در سال 342 هجرى اتفاق افتاده است و درست هم همين است كه وفات وى در آن سال به وقوع پيوسته باشد « 1 » .
بارى مشهور آن است كه قاضى از علماى شيعه است ليكن علّامه حلّى در اواخر اجازهء ابناء زهره مىنويسد : قاضى ابو القاسم تنوخى از دانشوران عامه و از رجال كوفه است كه از مشايخ شيخ طوسى بودهاند و در صورتى كه به نظريه علّامه دقت كنيم خواهيم فهميد كه مراد وى مترجم حاضر است .
يادآورى مىشود : مشهور در زبانها بلكه مسطور در كتابها آن است كه تنوخى به فتح تاى دونقطه و ضم نون مخفّفه و ظاء نقطهدار در آخر ضبط شده است « 2 » . در كتاب الجواهر المضيئه مذكور نوشته است تنوخى منسوب به تنوخ است كه نام قبيلههاى
هامش
( 1 ) - وجه ششم و مطلبى را كه مؤلف از كامل ابن اثير نقل كرده در مجلد حاضر كه مطبوع شده آورده نشده است - م .
( 2 ) - در پاورقى مىنويسد : مؤلف در حاشيهء كتاب حاضر به خط خود ذيل ضبط كلمه تنوخ مىنويسد : برخى تنوخ را به فتح تا ضبط نكرده است و از جايى به دست مىآيد كه كلمه تنوخ را به ضم تا و نون ثبت نموده است .