امام ( عليه السلام ) ابوالاسود دؤلى را به قضاوت بصره گماشت .
نام وى ظالم بن عمرو يا ظالم بن ظالم و يا عمرو بن ظالم بوده و قضاوت بصره را بر عهده داشته و فردى ثقه بوده كه علم نحو را بنيان نهاد . از طبقه نخست شاعران اسلام و از شيعيان اميرالمؤمنين علي ( عليه السلام ) به شمار ميرود . ( طرائف المقال ، 2 / 72 )
امام ( عليه السلام ) او را به قضاوت بصره گماشت و سپس بركنارش نمود . ابوالاسود دؤلى گفت : « من نه گناهى و نه خيانتى كردم . چرا بركنارم كردي ؟ » امام ( عليه السلام ) فرمود : « ديدم كه سخنت بر سخن دادخواه غلبه دارد . » ( عوالى اللئالي ، 2 / 343 )
اين سخن بدين معناست كه شخصيت ابوالاسود دؤلى و شيوه وى چنان بوده كه دادخواه را به بيم واميداشته و اجازه نميداده كه او از حق خود دفاع نمايد و اين با عدالت در قضاوت منافات دارد . اين ويژگى چارهناپذير بوده ؛ زيرا در سرشت او وجود داشته و از اين رو ، امام ( عليه السلام ) او را بر كنار كرده است .
فقيهان و حقوقدانان از اين شرط براى قاضى ياد نكردهاند و ريشه آن در سخن رسول خدا ( صلى الله عليه وآله ) است : « پاك نيست امتى كه در آن ، حق ضعيف بدون ترس و لرز از قوى ستانده نشود . » در روزگار امام ( عليه السلام ) اين ويژگى در مالك اَشتر ديده شده است .
وكيع گويد : مدائنى ادعا نموده كه ابوالاسود دؤلى در روزگار على بن ابيطالب ( عليه السلام ) به قضاوت رسيد . دو مرد براى دادخواهى نزد وى آمدند . يكى پيكرى نحيف داشت ؛ اما سخنور و فهيم بود . ديگرى تنومند ، اما در سخن گفتن ناتوان بود . آن مرد نحيف بر وى چيره شد . ابوالاسود گفت :
انسان نحيف را ميبينى و به چشم خوارى در وى مينگري ؛ اما در ميان جامههايش مردى سرسخت قرار دارد !
گاهى مردى با قامت زيبا ميبينى و مايه پسندت ميافتد ؛ اما بعدا ميبينى كه گمان تو درباره او نادرست بوده است .
تنومندى براى مردان مايه زينت نيست ؛ بلكه زينتشان شكوه و خير است .
نبرد جمل ( فارسى ) — صفحة 427
مساهمون: الشيخ علي الكوراني العاملي
ص٤٢٧