سرانجام پيمان صلح
گرچه مسلمانان به سهولت و با سلامت به مدينه بازگشتند ولى به آرزوى خود كه زيارت خانه خدا بود ، دست نيافتند . آنها درحالىكه تا نزديكى وطن خود پيش رفته بودند ، قدم بر خاك آن نگذاشته بازگشتند و از اين پيشامد ناراحت بودند .
رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و سلّم به آنها وعده داده بود كه حتما وارد مكه خواهند شد و پيرامون كعبه طواف خواهند كرد . مردم مىدانستند كه محمد صلّى اللّه عليه و إله و سلّم رسول خداست و گفتار او صدق و وعدهاش صحيح است و از روى هوا و هوس سخن نمىگويد و آنچه مىگويد به وسيلهء فرشتهء امين به او وحى شده است ، اما از طرفى عشق به خانه كعبه و شوق ديدار وطن و ميل به جنگ و جهاد در ايشان اضطراب و هيجانى ايجاد كرده بود كه خواب راحت از چشمشان ربوده بود .
مسلمانان قبل از اين واقعه روحيه شادى داشتند ، و مقام و منزلت آنها ارجمند و در اقتدار كامل بودند ، اما در شرايط جديد احساس خوشايندى نداشتند ، مهاجرينى كه سختى هجرت و طعم تلخ غربت را چشيده بودند ، به خوبى مىدانند كه تا چه حد تلخ و ناگوار است كه يك نفر مكى به عشق اسلام و علاقه به رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و سلّم شهر و ديار خود را ترك و به مدينه مهاجرت كند ، اما مسلمانان مدينه طبق عهدنامه نتوانند پذيراى او باشند و بالاجبار او را به مكه بازگردانند كه به يقين با شكنجه و آزار و اذيتى