در اين شرايط خداى تعالى ، پيروزى را نصيب مسلمانان كرد و وعدهء خود را عملى ساخت و آنان را فاتح نبرد گردانيد و سپاه قريش را از مقر و لشكرگاهشان عقب راند و شكست آنان حتمى گشت و مشركين پشت به جبهه كردند و متوارى شدند ، ولى يكى از لغزشهاى شيطانى كه همواره انسان را تهديد مىكند در دل مسلمانان نفوذ كرد و آنها را از ادامه نبرد با مشركين بازداشت . ايشان نصيحت رسول خدا را كه فرموده بود به پيروزيهاى ابتدايى خرسند نشويد و به جمعآورى غنايم نپردازيد فراموش كردند .
رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و سلّم كه در گوشهء ميدان ايستاده بود ، هرچه مسلمانان را به هوشيارى و مراقبت از دشمن تا پايان كار فراخواند ، سودى نبخشيد زيرا پيروزيهاى اوليه چنان آنها را شاد و سرگرم جمعآورى غنايم كرده بود كه به كلى از دشمن و حيلههاى آنان غافل شده بودند .
خدا دربارهء آنان مىفرمايد « همانا كه آنان كه از شما در جنگ احد پشت به جنگ كردند و منهزم شدند ، شيطان آنها را به سبب نافرمانى و بدكرداريشان به لغزشى افكند و خدا از آنها درگذشت ، كه خدا آمرزنده و بردبار است . » « 1 »
آرى درحالىكه مسلمانان پرچم پيروزى خود را به اهتزاز درمىآوردند ، پرچم كفار بدست غلام ابى طلحه بود و او جنگيد تا هر دو دستش قطع شد ، سپس پرچم را به سينه گرفت و در اين لحظه عمره دختر علقمه حارثيه به سوى او شتافت و پرچم را بالا برد و قريش را فراخواند و آنها را در زير پرچم خود گرد آورد .
در همين زمان بود كه مسلمانان غافل از نيرنگ دشمن عقبگرد كردند و در اثر همين غفلت ، ضعف و سستى بر آنان غالب گشت و كفار از جانبى ديگر بر مسلمين تاختند و ايشان را غافلگير ساختند ، زيرا گروهى از تيراندازانى كه به فرماندهى عبد الله بن جبير مأمور حفظ تنگهاى در كوه احد بودند ، علىرغم دستور اكيد رسول خدا بر حفظ اين محل تا پايان جنگ ، به محض مشاهدهء پيروزى اوليه مسلمانان ، محل مأموريت خود را ترك كردند و هرچه عبد الله بر ماندن اصرار كرد ، سودى نبخشيد و در همين لحظه خالد بن وليد با گروهى از مشركين مسير خود را تغيير دادند و با به
هامش
( 1 ) . سوره آل عمران ، آيه : 155« إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ . . . »