وحدت است و آن انفراد است و واحد متباين است كه از چيزى برانگيخته نمىشود و متّحد با چيزى نمىشود و از همين جهت است كه گفتهاند : بناى عدد از واحد است و واحد از عدد نيست ، چون عدد بر واحد واقع نمىشود بلكه بر اثنين واقع مىشود .
پس معناى قول خدا : « اللّه أحد » اين است كه خدا معبودى است كه خلق از ادراك و احاطه به كيفيّت او عاجز و حيرانند ، با الهيّت خود از صفات خلقش برتر و متعالى است .
امام باقر عليه السّلام فرمود « 1 » : پدرم زين العابدين عليه السّلام از پدرش حسين بن علىّ عليه السّلام مرا حديث نمود ، كه فرمود : « الصّمد » چيزى است كه مغز آن خالى نباشد و تو پر باشد و « الصّمد » كسى است كه سيادت و سروريش به آخرين حدّ رسيده باشد و كسى است كه نمىخورد و نمىآشامد و كسى است كه نمىخوابد و دايم و هميشگى است كه زوال براى او نيست .
امام فرمود : محمّد بن حنفيه در اين معنا مىگفت : صمد قائم به نفس و بىنياز از غير مىباشد .
ديگرى گفته است : صمد كسى است كه از كون و فساد برتر و متعالى است و كسى است كه به تغاير وصف نمىشود ، امام عليه السّلام فرمود :
صمد آقا و بزرگوار كه مورد اطاعت است و فوق او و نهىكنندهاى نيست ، فرمود :
از علىّ بن الحسين عليه السّلام از صمد سؤال شد ، در جواب فرمود : صمد كسى است كه شريك ندارد و حفظ چيزى از او از بين نمىرود و از او
هامش
( 1 ) كتاب التّوحيد و نور الثقلين ج 5 ص 711 .