او را به سختى بگيريم .
موى پيشانى دروغزن خطا پيشه را .
پس مذبوحانه ] هممجلسانش را [ به كمك ] بخواند .
ما نيز آتشبانان دوزخ را فراخوانيم .
حاشا ، از او پيروى مكن و سجده بر و تقرّب بجوى .
تفسير
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ
در بيشتر اخبار از طريق عامّه و خاصّه وارد شده كه اين سوره اوّلين سورهاى است كه بر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نازل شده است و اين سوره در اوّلين روزى بوده كه جبرئيل بر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نازل شده و اوّلين چيزى كه نازل شده پنج آيه از اوّل اين سوره بوده .
بعضى گفتهاند : اوّلين سورهاى كه بر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نازل شده سورهى مدّثر است ، بعضى سورهى « فاتحة الكتاب » را گفتهاند .
امّا لفظ « باء » در
« بِاسْمِ رَبِّكَ »
براى سببيّت يا استعانه است و معناى آيه اين است : تو قبل از اين خودت مىخواندى و بعد از آنكه از نفس خودت فانى شده و بعد از فنا باقى گشتى و به سوى خلق بازگردانده شدى مشاهد و بينندهى حقّ در خلق گشتى و فاعل و قائل و قارى به سبب حقّ شدى نه به سبب خودن .
پس مكتوبات و نوشتههاى خدا را در لوحهاى طبايع و مثال و آنچه را كه فرشتگان خدا بر تو مىخوانند و آنچه را كه از وسائط حقّ مىشنوى ، بخوان پس از آنكه به خلق برگشتى به نام پروردگارت بخوان نه به نام خودت .
بعضى گفتهاند : لفظ « باء » زايده است و معناى آيه اين است كه نام پروردگارت را بخوان ، يعنى ، اگر قبل از فنا اسماى اشيا را مىخواندى بعد از بقا شايسته است اسم پروردگارت را بخوانى ، چون تو بعد از اين جز اسماء خدا را