فرموده است .
و مراد از عسر ( دشوارى ) فقر و ناراحتيهاى آن حضرت بوده از عدم گرايش قومش و ايذاى مشركين نسبت به آن حضرت و مؤمنين يا آلامى كه آن بزرگوار از معاشرت با مردم دلتنگ شده و رنج راست كردن كجىهاى مردم و هدايت و ارشاد آنان در پى داشت .
إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً
اين جمله تكرار جملهى اوّل و تأكيد آن است .
و لذا ادات وصل نياورد و تكراركننده اگر معرّف به الف و لام باشد در صورتى كه قرينه نباشد عين اوّلى مىشود و اگر نكره باشد در صورت عدم وجود قرينه بر خلاف غير اوّل مىشود .
و لذا در اخبار وارد شده : هيچ وقت يك سختى بر دو آسانى غالب نمىشود .
از نبىّ صلّى اللّه عليه و آله آمده است كه او خارج شد در حالى كه شاد و مسرور بود و مىخنديد و مىگفت : هرگز يك سختى بر دو آسانى غلبه نمىكند كه :
« فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً »
« إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً »
نازل شد .
فَإِذا فَرَغْتَ فَانْصَبْ وَ إِلى رَبِّكَ فَارْغَبْ
لفظ « نصب » از باب « علم » ، يعنى ، خسته كرد و « عيش ناصب » ، يعنى زندگى با سختى و تلاش و كوشش ، « نصب » از باب « ضرب » ، يعنى بلند كرد و گذاشت و از اضداد است .
و « نصب له » از باب « ضرب » ، يعنى با او دشمن كرد و ناصبى كسى است كه با على عليه السّلام دشمنى كرد ، لفظ « ناصبىّ » مبالغهء در ناصب است .