حديث و گفتگو با آنها براى تو آسان مىشود .
و در تفسير اين آيه غير از آنچه كه گفتيم مطالب ديگرى نيز گفته شده ، آنگاه كه تو نسبت به كثرتها نرم شدى .
فَذَكِّرْ
پس خلق را به خدا و احكامش و به معاد و بهشت و آتش آن يادآورى كن تا كامل شوند .
إِنْ نَفَعَتِ الذِّكْرى
بعضى گفتهاند : اين جمله شرط تذكير و يادآورى است ، يعنى ، اگر تذكر فايده نبخشد يادآورى نكن و اين معنا با تعميم دعوت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله منافات دارد .
بعضى گفتهاند : اگر يادآورى نافع باشد و اگر هم نفع ندهد باز تو يادآورى كن .
بعضى گفتهاند : لفظ « ان » به معناى « قد » مىباشد ، يعنى ، يادآورى تو در حقيقت سودبخش است ) و بعضى گفتهاند : خداى تعالى اين مطلب را پس از آن فرموده كه يادآور شدن را در مورد آنان تعميم داده و حجّت را تمام كرده و بعضى گفتهاند : مقصود اين است فايده بردن آنها از يادآورى و تذكير بعيد مىباشد .
سَيَذَّكَّرُ مَنْ يَخْشى
به زودى كسى كه از خدا مىترسد و در او حالت علم و خشيت خداست ، بهشت و دوزخ را به ياد مىآورد .
وَ يَتَجَنَّبُهَا الْأَشْقَى
و از آن تذكّر شقىترين كافرها يا شقىترين گناهكارها ، رو مىتابند ، زيرا كفر و عصيان داراى درجههايى است و شقىترين آنان كسى است كه در دورى از يادآورى و تذكّر مبالغه ورزد ، بر خلاف غير او كه اندكى مىشنود و گاهى دورى مىكند ، از اين رو فرمود :