و لفظ « لمّا » با تشديد خوانده شده كه در اين صورت لفظ « ان » نافيه و لفظ « لمّا » استثنائيّه مىشود و وجوه ضعيف ديگرى نيز احتمال داده مىشود كه در سورهى هود در بيان قول خداى تعالى ،
« وَ إِنَّ كُلًّا لَمَّا لَيُوَفِّيَنَّهُمْ رَبُّكَ أَعْمالَهُمْ »
گذشت .
و معناى آيه اين است كه اگر بر هر نفسى از جانب خدا نگهبان و حافظ هست كه اعمال او را حفظ و ثبت مىكند ، پس انسان بايد نظر كند تا از چه چيز آفريده شده است .
فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسانُ مِمَّ خُلِقَ
پس نظر به مادّهى خودش بكند كه آن مادّه ضعيفترين و پستترين موجود بود تا بداند كه او داراى خالق توانا و دانا و حكيم است و بداند كه خالق او مىتواند او را بازگرداند پس در همان جهت كه بازگشت اوست عمل كند .
خُلِقَ مِنْ ماءٍ دافِقٍ
از آب نطفهى جهندهاى خلق شده است .
« دفق الماء » ، يعنى ، آب را با فشار ريخت .
بنابراين « دافق » به معناى مدفوق است ، يعنى ، آب با فشار ريخته شده ، يا مقصود آبى است كه با نيروى رطوبتهاى بدن به وسيلهى تبخير و عرق كردن دفع مىشود و بعض گفتهاند : « دفق الماء » به صورت لازم استعمال شده كه در اين صورت دافق به معناى آب ريخته شده با فشار مىباشد .
يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ الصُّلْبِ وَ التَّرائِبِ
كه از ميان صلب پدر و سينه مادر بيرون آمده است .
لفظ « صلب » با ضمّه و « صلب » با حركت استخوانى است ، از زير گردن تا نزديك نشيمنگاه .