إِنَّ الَّذِينَ أَجْرَمُوا كانُوا مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا يَضْحَكُونَ وَ إِذا مَرُّوا بِهِمْ يَتَغامَزُونَ
اين جمله جواب سؤال مقدّر است ، يعنى ، سؤال مىشود : وضع مجرمان چگونه است ؟ - در جواب مىفرمايد : اين تبهكارانى كه به مؤمنان مىخنديدند و با چشم و ابرو جهت استهزا به يكديگر اشاره مىكردند .
از طريق عامّه و خاصّه وارد شده « 1 » كه اين آيه دربارهى منافقين قريش نازل شده است كه نسبت به على عليه السّلام چنين حالتى داشتند .
وَ إِذَا انْقَلَبُوا إِلى أَهْلِهِمُ انْقَلَبُوا فَكِهِينَ
لفظ « فكه » به معناى كسى است كه از غيبت كردن مردم و اعراض آنان و استهزايشان لذّت مىبرد .
وَ إِذا رَأَوْهُمْ قالُوا إِنَّ هؤُلاءِ لَضالُّونَ
چون مىبينند كه مؤمنان در دنيا متنعّم و در آسايش نيستند و در عين حال بر ولايت على عليه السّلام ثابت قدم هستند و در كمال تنگدستى و سختى زندگى مىكنند ، مىگويند : اينها مردمانى سادهلوح و گمراهى هستند .
وَ ما أُرْسِلُوا عَلَيْهِمْ حافِظِينَ
در حالى كه ما آنان را نگهدارندگان اعمال خود مؤمنان قرار نداديم و شايسته بود تا خود را از گمراهى حفظ مىكردند تا آنچه را كه از مخالفين خود مىديدند ، بر خود انكار كنند .
فَالْيَوْمَ
پس در آن روز قيامت ، اعمّ از آنكه لفظ « لام » براى عهد حضورى باشد ، از باب اينكه روز قيامت براى خدا و رسول مخاطب مشهود و حاضرست يا براى عهد ذهنى يا عهد ذكرى باشد كه به دلالت التزام در قول خداى تعالى :
« إِنَّ الْأَبْرارَ لَفِي نَعِيمٍ »
مذكور است .
هامش
( 1 ) تفسير على بن ابراهيم قمى .