زحمت طلب مطمئنّ است چون از قوّه به فعليّتها خارج شده است .
أَ يَحْسَبُ الْإِنْسانُ
اين جمله قرينهى جواب قسم محذوف است .
أَلَّنْ نَجْمَعَ عِظامَهُ
بعضى گفتهاند : دربارهى عدىّ بن ربيعه نازل شده كه از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله از امر قيامت پرسيد و رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله به او خبر داد ، عدى گفت : اگر آن روز را ببينم باز هم تو را تصديق نخواهم كرد ، آيا خداوند اين استخوانها را جمع خواهد كرد .
بَلى
آرى آن استخوانها را ما جمع مىكنيم .
قادِرِينَ عَلى أَنْ نُسَوِّيَ بَنانَهُ
بلى ، ما قدرت داريم انگشتهاى او را ميزان و درست سازيم ، كه در انگشتان دقايق صنع ، مفصلها و رگهاى ريز وجود دارد .
و بعضى گفتهاند : معناى آيه اين است كه ما مىتوانيم انگشتهاى انسان را مانند كفش و سمّ حيوانات قرار دهيم و ليكن اين معناى در اينجا مناسب نيست .
بَلْ يُرِيدُ الْإِنْسانُ
انكار بعث و قيامت بدان جهت نيست كه انسان توجّه به آخرت نموده و دليلش منجرّ بر انكار شده ، بلكه بدان جهت است كه مىخواهد فسق و فجور نمايد ، از كارهاى بد دست بر ندارد و توجّه به بعث و آخرت پيدا نكند .
لِيَفْجُرَ أَمامَهُ
آيندهى كارش .
يَسْئَلُ أَيَّانَ يَوْمُ الْقِيامَةِ
اين جمله استهزاست ، يعنى مىپرسد قيامت چه موقع است ؟
و او نمىداند كه در حال رفتن به سوى قيامت است و قيامت