فعل ، يا از آن جهت كه از درجهى كمال ناقص است ، يا از آن جهت كه نسبت كار را به خودش مىدهد ، اندوهناك مىگردد .
و مرتبهى سوّم نفس مطمئنّه است از آن جهت كه به پروردگارش مطمئن و آرام است و از انانيّت خويش كه سبب اضطراب است ، خارج گشته است .
وَ ادْخُلِي جَنَّتِي . . .
بدان كه براى سالكين الى اللّه اطمينان و آرامش حاصل نمىشود مگر با نزول آرامش كه در اصطلاح صوفيّه فكر و حضور ناميده مىشود و آن عبارت از آن است ملكوت ولىّ امر در سينهى سالك مجسّم شود و حصول صورت ولىّ امر يا به نحو مباينت ، يا به نحو اتّصال ، يا به نحو اتّحاد ، يا به نحو وحدت مىباشد و اطمينان و آرامش كامل جز در مرتبهى آخر حاصل نمىشود ، اگر چه نوعى اطمينان در مراتب ديگر نيز تحقّق پيدا مىكند « 1 » .
و روايتى كه از امام صادق عليه السّلام نقل شده دلالت بر آنچه كه ذكر شد دارد و آن روايت چنين است : از امام صادق عليه السّلام سؤال شد آيا مؤمن بر قبض روح خود اكراه دارد ؟
فرمود : نه به خدا سوگند آنگاه كه ملكالموت براى قبض روح مؤمن نزد او مىآيد بىتابى مىكند ، ملكالموت به او مىگويد : اى ولىّ خدا بىتابى نكن .
سوگند به خدايى كه محمّد صلّى اللّه عليه و آله را مبعوث نمود ، من از پدر مهربانى كه بر سر تو حاضر شود مهربانترم ، چشمهايت را باز كن و نگاه كن فرمود : در اين هنگام رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله ، امير المؤمنين عليه السّلام ، فاطمه عليها السّلام ، حسن عليه السّلام ، حسين عليه السّلام و امامان بعد از ذريّهى آنان مجسّم مىشوند ، پس به مؤمن گفته مىشود : اينان رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله ، امير المؤمنين عليه السّلام فاطمه عليها السّلام و حسن عليه السّلام ، حسين عليه السّلام و ساير امامان دوستان تو هستند .
مؤمن چشمهايش را باز مىكند و نظر مىكند ، پس منادى از جانب ربّ العزّة ندا مىدهد اى نفسى كه به سوى محمّد صلّى اللّه عليه و آله و آل محمّد صلّى اللّه عليه و آله مطمئن و آرام هستى بازگرد به سوى پروردگارت در حالى كه راضى به ولايت و مرضىّ به
هامش
( 1 ) صفحهى 535 همين جلد .