[ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيراً مِنَ الظَّنِّ ]
اى اهل ايمان از بسيار پندارها از حقّ يكديگر اجتناب كنيد چون حكم اجتناب از ظنّ و گمان از چيزهايى است كه امتثال آن دشوار است ، زيرا ظنّ و گمان در سرشت بيشتر مردم مىباشد لذا اينجا نيز مؤمنين را مورد خطاب و ندا قرار داد .
لفظ « كثيرا » را به طور مبهم و بدون مشخّص كردن نوع گمان آورد تا در مورد هر گمانى احتياط شود و مورد تفحّص و جستجو قرار گيرد تا معلوم شود از كدام نوع ظنّ و گمان است .
[ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ ]
كه برخى ظن و پندارها معصيت است اجتناب و دورى از اصل ظنّ و گمان براى مكلّفين مقدور نيست مگر آنكه امر به اجتناب از ظنّ امر به اجتناب مبادى ظنّ باشد .
امّا اجتناب پيروى از ظنّ و گمان براى مكلّفين مقدور نيست مگر آنكه امر به اجتناب از ظنّ امر به اجتناب مبادى ظنّ باشد .
امّا اجتناب پيروى از ظنّ بر هر كس مقدور است و ظنّ اقسام مختلفى دارد ، بعضى از ظنّها اگر حاصل شود پيروى آن واجب است ، اگر هم حاصل نشود تحصيل آن واجب است و آن ظنّ هنگام شكّ در نماز و ظنّ هنگام احتياط در عمل است ، مانند ظنّ و گمان در مورد حس ظنّ به خدا و به مؤمنين .
و تحصيل بعضى از ظن و گمانها مستحبّ است ، پيروى از آن نيز مستحبّ مىباشد ، مانند ظنّ به احتياج مؤمن ، تحصيل ظنّ به حال او از قبيل احتياج و غير آن .
و بعضى از ظنّ و گمانها پيروى و تحصيل آن مكروه است ، مانند ظن به نجاست چيزى كه از تطهير و پاك كردن آن ضرر قابل توجّهى حاصل نمىشود .