و بعضى از ظنّ و گمانها پيروى و تحصيل آن حرام است ، مانند گمان به زشتىها و عورات و فحشاى مؤمنين ؛ ظنّ مباح و جائز نيز بعضى از ظنّ و گمانهاست .
پس بعضى از گمانها گناه است و اجتناب از آن و ترك پيروى آن واجب است .
و از على عليه السّلام آمده است كه فرمود : كار برادرت را بر بهترين وجه آن حمل كن تا يقين به چيزى پيدا كنى كه تو را از آن وجه بهتر برگرداند ، در كلمهاى كه از برادرت بيرون مىآيد گمان بد مبر مادام كه بتوانى آن را به يك محمل خوب حمل كنى « 1 » .
و نيز از على عليه السّلام وارد شده : وقتى صالح بر زمان و اهلش مستولى گردد ، سپس شخصى گمان بد به شخصى ديگر ببرد در حالى كه از آن شخص بدى و زشتى به ظهور نپيوسته ظلم و ستم روا داشته است « 2 » .
و هرگاه فساد بر زمان و اهلش مستولى گردد ، سپس شخصى گمان خوب به شخصى ديگر پيدا كند فريب خورده است .
[ وَ لا تَجَسَّسُوا ]
هرگز از حال درونى هم تجسّس و تفحّص نكنيد تا براى شما گمان بد حاصل شود و لفظ « لا تجسّسوا » با حاء مهمله خوانده شده كه هر دو به يك معناست .
رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود : در طلب لغزشهاى مؤمنين نباشيد كه هر كس در پى لغزشهاى برادرش باشد خداوند نيز لغزشهاى او را
هامش
( 1 ، 2 ) اصول كافى - تفسير نور الثقلين ج 5 ص 90 - 91