زمان فتح بود و آن گناهانى كه بعد از زمان فتح پديد مىآيند ، چه گناه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نزد مشركين بزرگتر از هر گناهكارى بوده ، يا مقصود تقدّم بر زمان هجرت و تأخّر از آن زمان است .
چنانچه از امام رضا عليه السّلام روايت شده است .
و نيز صحيح است گفته شود معناى آيه چنين است : ما تو را بر امّتها پيروز گردانيديم ، يا به تو علم داديم ، يا با نعمتهاى صورى و معنوى بر تو افزونى بخشيديم تا گناهان گذشته و آيندهى تو بخشيده شود .
از همين جا وجه التفات از تكلّم به غيبت روشن مىشود ، چه گناهان امّت جز در غيبت خداى تعالى نيست ، همچنين است مغفرت امّت و گناه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله كه همان التفات به غير خداست جز به وسيلهى غفلت از خدا نيست ، غفلتى كه لايق و شايستهى شأن او باشد .
و مغفرت و بخشش خدا كه وجود پيدا نمىكند مگر براى مذنب و گناهكار در غيبت او محقّق مىشود ، زيرا لطيفهاى كه نزد خدا حاضر است كه گناه ندارد و لطيفهى گناهكار نزد خدا حاضر نيست .
و نيز غفران ذنوب و اتمام نعمتها و ساير آنچه كه در آيه ذكر شده جز با اسم جامع خدا محقّق نمىشود و آن اسم جامع چيزى است كه از آن به « اللّه » تعبير مىشود .
[ وَ يُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ ]
اتمام نعمت نيست مگر براى كسى كه باب لاهوت براى او باز شده ، از ملكوت و جبروت كه هر دو از عالم امكان مىباشند به عالم لاهوت كه فوق امكان است عروج كرده باشد و اين معنا ممكن نيست مگر با همين فتح كه ذكر شد .