الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ
كسانى كه دربارهى نفس خويش اسراف نمودند ، يعنى در حقوق دنيوى نفس افراط كرده ، در حقوق اخروى آن تفريط نمود .
لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً
از رحمت خدا نااميد نشويد كه خداوند همهى گناهان را مىبخشد و اين مطلب براى كسى است كه نسبت به مظاهر و خلفاى الهى سمت بندگى و عبوديّت داشته باشد و اين معنا محقّق نمىشود مگر براى كسى كه با آنان با بيعت عام يا خاصّ بيعت كرده باشد .
بلكه مىگوييم : سمت بندگى محقّق نمىشود مگر براى كسى كه با بيعت خاصّ بيعت كرده باشد ، زيرا ايمان كه همان سمت بندگى است جز با بيعت خاصّ داخل در قلب نمىشود ، امّا دخول مسلمانان در اسلام جز مانند دخول تحت حكم سلاطين صورى نيست ، لذا اجر و ثواب او فقط بر ايمان است نه بر اسلام يا در معناى آيه مىگوييم :
خطاب عامّ است و شامل هر كس است كه تكوينا از عبوديّت و بندگى خدا منسلخ نشده باشد اعمّ از آنكه تكليفا نيز بندهى خدا شده باشد يا نشده باشد .
و انسلاخ و عادى شدن از بندگى تكوينى خدر تحقّق پيدا نمىكند مگر با تمكّن در پيروى هوا و شيطان ، چه هر كس در پيروى آن دو متمكّن باشد بخشيده نمىشود .
چون اين مرتبه از پيروى هوا و شيطان همان شرك است كه خداوند فرموده آن را نمىبخشد و پايينتر از آن را مىبخشد پس