محقّق نمىشود .
مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ الْعَذابُ
قبل از آنكه عذاب احتضار يا عذاب قيامت فرارسد .
ثُمَّ لا تُنْصَرُونَ
مرگ يا عذاب ناگهان فرارسد در حالى كه شما از آمدن آن خبر نداريد تا براى دفع آن مهيّا شويد ، يا آماده ورود آن باشيد تا درد و رنج آن كمتر و آسانتر شود .
أَنْ تَقُولَ
امر كرديم كه نفس بگويد ، يا اين مطلب را ما گفتيم تا نفس نگويد ، ممكن است اين جمله بدل از
أَنْ يَأْتِيَكُمُ الْعَذابُ
به نحو بدل اشتمال باشد ، يعنى از بهترين چيزى كه بر شما نازل شده پيروى كنيد قبل از آنكه نفس حسرت كشد و ناراحت شود .
نَفْسٌ
ارادهى عموم بدلى يا اجتماعى از لفظ « نفس » در اينجا از نظر لفظ و معنا بعيد است و ارادهى يك فرد غير معيّن از نظر معنا مفيد و از نظر لفظ قريب است ، از جهت معنا و نكره بودن لفظ تحقير لحاظ شده كه آن در اينجا مورد نظرست .
يا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ
مىگويد :
وا حسرتا بر چيزى كه در جنب خدا افراط كردم ، يعنى دربارهى على عليه السّلام يا در ولايت او ، چنانچه اخبار زيادى وارد شده و دلالت مىكند بر اينكه از « جنب اللّه » على عليه السّلام يا او و امامان بعد از او مىباشند .
از امام باقر عليه السّلام دراينباره آمده است : شديدترين مردم از