با علم و شعور و احساس خويش به آن دست نيافته ، بلكه آن نعمت
هِيَ فِتْنَةٌ
فقط امتحان از جانب خدا و كشف از فساد انسان است ، يا امتحان انسان است تا در او هيچ شايبهاى از علّت پندارى نباشد تا بدون شايبهاى داخل آتش شود .
وَ لكِنَّ
أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ
بيشتر انسانها داراى مقام علم نيستند تا بدانند كه اين مطلب منافى مقام علم آنانست ، يا نمىدانند كه اين نعمت دادن آزمايش و امتحان آنانست .
قَدْ قالَهَا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ
قبل از اينان نيز كسانى چنين سخنانى را بر زبان آوردهاند ، مانند قارون كه گفت : من هر چه دارم از علم و آگاهى خودم دارم .
فَما أَغْنى
يعنى ثروت و دولت آنانى از عذاب خدا بىنياز و جلوگيرى نمىكند .
عَنْهُمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ
مقصود اموال و قوا و اولاد و خدم و حشم است .
فَأَصابَهُمْ
اين جمله عطف است از قبيل عطف تفصيل بر اجمال .
سَيِّئاتُ ما كَسَبُوا
يعنى زشتى آنچه را كه خودشان كسب كردهاند به خودشان مىرسد ، بنا بر تجسّم اعمال يا مقصود جزا و كيفر گناهان و بدىهاست .
وَ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْ هؤُلاءِ سَيُصِيبُهُمْ سَيِّئاتُ ما كَسَبُوا وَ ما هُمْ بِمُعْجِزِينَ
يعنى آنها كه ظلم به آل محمّد صلّى اللّه عليه و آله كردند ، يا به ولايت تكوينى خود ظلم نمودند كه همان ولايت آل محمّد صلّى اللّه عليه و آله