نحوى كه در آن دلدارى تو باشد ، دلدارى از اجابت نكردن قوم و از تخلّفشان ، يعنى به ياد آور خدايى را كه آفريننده همهى ما سوى اللّه است ، عالم و دانا به همهى معلومات است ، همهى چيزها را مىداند كه از جملهى معلومات عناد قوم تو با تو و مخالف بودنشان با تو و منحصر بودن حكم بين بندگان در خداى تعالى است .
وَ لَوْ أَنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا
اين جمله عطف بر ( اللّهم ) و از جملهى چيزهايى است كه خداوند امر كرده است تا رسول خدا جهت دلدارى خودش آن را بگويد .
يا عطف بر جملهى (
إِذا ذُكِرَ اللَّهُ
) يا حال از يكى از اجزا اين جمله است ، يا حال از اجزاء (
قُلِ اللَّهُمَّ . . .
تا آخر آيه ) مىباشد و لفظ ( لو ) براى در استقبال يا شرط در ماضى است كه مفيد انتفا و نفى جزا هنگام انتفاى شرط است و چون روز قيامت حتمى است فعل به صورت ماضى آمد تا قطعيّت را برسند .
مقصود از ظلم ظلم به آل محمّد صلّى اللّه عليه و آله است ، زيرا مطلق ظلم اراده نشده است ، چون بيشتر اصناف و انواع ظلم بخشنده مىشود ، پس بايد به آنچه كه معهود به ظلم بر آل محمّد صلّى اللّه عليه و آله است ، ويژگى يابد .
ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً وَ مِثْلَهُ مَعَهُ لَافْتَدَوْا بِهِ مِنْ سُوءِ الْعَذابِ يَوْمَ الْقِيامَةِ
و اين جمله تهديد رسايى براى كفّارست .
وَ بَدا لَهُمْ
عطف بر ( افتدوا ) يا حال است .
مِنَ اللَّهِ ما لَمْ يَكُونُوا يَحْتَسِبُونَ وَ بَدا لَهُمْ سَيِّئاتُ ما