تصديق نكند عالم نيست . « 1 » از امام سجّاد عليه السّلام آمده است : علم به خدا و عمل چيزى جز دو الفتگيرنده دمساز نيستند ، لذا كسى كه خدا را بشناسد و علم به آن پيدا كند از خدا مىترسد و همين ترس و خوف او را بر عمل به طاعت خدا وادار مىسازد ، صاحبان علم و پيروان آنان كسانى هستند كه خدا را شناختند ، پس براى او عمل كردند و به او راغب شدند و خداى تعالى فرموده است :
إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ
. « 2 »
إِنَّ الَّذِينَ يَتْلُونَ كِتابَ اللَّهِ
جواب سؤال مقدّر است ، گويا كه گفته شده : پس چه چيز است براى كسى كه از خدا مىترسد ؟
پس فرمود : « آنان كه از خدا مىترسند . . . تا آخر » لكن « از خدا مىترسند » را تبديل كرد به آنچه كه در آيه آمده است براى اشعار به اينكه كسانى كه از قهر خدا مىترسند كتاب خدا را تلاوت مىكنند .
وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ أَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَ عَلانِيَةً
در اوّل سوره بقره بيان اين كلمات گذشت و وجه اختلاف افعال در ماضى و استقبال بر شخص فهميده و هشيار مخفى نيست .
يَرْجُونَ تِجارَةً لَنْ تَبُورَ
تجارتى كه فاسد نشود ، يعنى آنان خودشان اميد اين معنا را دارند يا براى آنها چنين چيزى مورد اميد قرار مىگيرد ، پس بايد خودشان نيز اميدوار باشند .
لِيُوَفِّيَهُمْ أُجُورَهُمْ
تعليل رجا يا تجارت است ، يا تعليل
هامش
( 1 ) صافى : ج 4 ، ص 237 . مجمع البيان : ج 7 و 8 ، ص 407 .
( 2 ) صافى : ج 4 ، ص 237 . كافى : ج 8 ، ص 16 ، ح 2 .