جمله به معناى اين است كه آنان فكر نمىكنند ، يا عطف بر
أَ وَ لَمْ يَسِيرُوا
به اعتبار معناست ، گويا كه گفته شده : سير نكردند و سپس عاقبت آنها چنان شد . يا عطف بر
كانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ
است .
يعنى آنان به خودشان ظلم مىكردند ، سپس چنين شد .
عاقِبَةَ الَّذِينَ أَساؤُا السُّواى
اين جمله از قبيل گذاشتن اسم ظاهر به جاى ضمير است تا اشعار به سبب بودن اسائه ( بدى ) بر سيّئه ( گناه ) باشد ، زيرا گناه ناپسندتر از بدكارى است ، چه سيّئه تكذيب آيات خدا و مسخره كردن آن آيات است ، يا مقصود تخصيص اين وصف به بدكاران و تبهكاران است كه كار بد انجام مىدهند ، نه تبهكاران كه مرتكب بدى شوند .
و ممكن است از قبيل گذاشتن اسم ظاهر به جاى ضمير نباشد ، بلكه مقصود بيان حكم كسى باشد كه كار بد انجام مىدهد بدون تعرّض به آنها كه ذكر شد .
لفظ ( سوأى ) مؤنّث ( أسود ) است يا مصدر است ، لفظ
ثُمَّ
براى تعقيب در وجود ، يا تعقيب در اخبار است .
أَنْ كَذَّبُوا بِآياتِ اللَّهِ
و اعظم آيات و بزرگترين آنها انبياء و اوليا عليه السّلام مىباشند .
وَ كانُوا بِها يَسْتَهْزِؤُنَ
جرم استهزا به آيات بزرگتر از تكذيب و اعراب آيه اين است كه لفظ ( سوأى ) خبر
كانَ
يا اسم
كانَ
بنا بر اختلاف قرائت به رفع
عاقِبَةَ الَّذِينَ
و نصب آن ،
أَنْ كَذَّبُوا
بدل از آن يا بتقدير لام ، يا ( سوأى ) مفعول مطلق يا مفعول به
أَساؤُا
است ،
أَنْ كَذَّبُوا
خبر
كانَ
يا اسم
كانَ
است .