در هر عصر و زمان .
قالَ الَّذِينَ حَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ
پس كسانى كه مدّعى ربوبيّت و ولايت و رسالت و كسانى كه مشركين آنان را شركاى ، خدا يا ولايت قرار دادهاند ، ليكن منظور شركاى ولايت است .
مىگويند :
رَبَّنا هؤُلاءِ الَّذِينَ أَغْوَيْنا
پروردگار ما اينها را گمراه كرديم .
أَغْوَيْناهُمْ
و آنان را از آن جهت كه گمراه بوديم گمراهشان كرديم ، تا از تو يا از ولىّ امرشان برگردند .
كَما غَوَيْنا
همانطور كه خود را گمراه كرديم .
تَبَرَّأْنا إِلَيْكَ
از آنان بيزارى و تبرّى مىجوييم ، كه دشمنان ما بودند و ما آنان را دوستان خود مىپنداشتيم .
ما كانُوا إِيَّانا يَعْبُدُونَ
آنان ما را عبادت نمىكردند ، بلكه معبود و مطاع آنان هواهايشان بود .
وَ قِيلَ
به پيروان گفته مىشود :
ادْعُوا شُرَكاءَكُمْ
شركاى خود در ولايت و طاعت يا در ربوبيّت را فرا بخوانيد .
فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ يَسْتَجِيبُوا لَهُمْ
فرا مىخوانند ولى آنان جواب نمىدهند ، چون از جواب دادن عاجزند يا به خودشان مشغولند .
وَ رَأَوُا الْعَذابَ لَوْ أَنَّهُمْ كانُوا يَهْتَدُونَ
اين جمله استيناف به صورت تمنّى است و اظهار اين مطلب كه بايد به حال آنان حسرت خورد ، يا حال به تقدير قول است ، يعنى در حقّ آنان گفته مىشود : اگر به ولايت هدايت مىيافتند در عذاب نبودند .