وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواهُ
گمراهتر از كسى كه پيرو هوايش باشد كيست ؟ ! عبارت آيه اگر چه اعمّ از اين معناست ، ليكن جز در همين معنا استعمال نمىشود پس اگر گمراهتر از او نيست ديگر احتياجى بر احتجاج با او نيست .
بِغَيْرِ هُدىً مِنَ اللَّهِ
لفظ [ باء ] براى سببيّت يا براى مصاحبت است ، ظرف
مِنَ اللَّهِ
بيان پيروى از هوا است ، منظور اين است كه اينان بدان جهت از هوا و هوس پيروى مىكنند كه هدايت نشدهاند ، يا تقييد است ، يعنى پيروى از هوا و هوس گاهى برخاسته از هدايت و امر خدا و خلفاى بوده و مصاحب و همراه با آن است و گاهى برخاسته از غير امر خدا و خلفاى او مىباشد ، زيرا همهى افعال كه موافق با مقتضيّات نفوس است بالاخره صاحبان آنان به وجهى پيروى از هواى نفس خويش كردهاند .
پس اگر در اين پيروى ناظر به خدا و امر خلفاى خدا باشند ، با وجودى كه از هواى نفس پيروى كردهاند طبق رهنمود خدايى بوده است ( مانند اجراى شهوت نفس و غضب در چهارچوب شريعت ) و گرنه پيروى هواى نفس بدون هدايت الهى نمودهاند ، ( مانند اجراى شهوت و غضب در بيرون از حدود شريعت ) پس اى برادران من از غفلت امر الهى در كارهايتان بر حذر باشيد تا مصاديق قول خداى تعالى :
وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواهُ بِغَيْرِ هُدىً مِنَ اللَّهِ
نباشيد .
از امام كاظم عليه السّلام در اين آيه آمده است : يعنى كسى كه دينش