به سجده نرويد « 1 » .
اين آيه دلالت مىكند بر اينكه امر به توكّل از جانب خداوند متعال است و مأمور به توكّل هم خود اوست به اعتبار مقام خودش ، همانا توكّلكننده نيز خود اوست و همچنين بر حسب روح ( خداوند ) كه همان مقام ولايت است نيز بر خود اوست ( هو الأوّل و الأخر و الظّاهر و الباطن « 2 » و او به عزّت ، رحمت و رؤيت در همهى احوال موصوف است .
هَلْ أُنَبِّئُكُمْ
آيا شما را آگاه كنم ؟ پس از اينكه بيان كرد كه قرآن از القائات شيطان نيست اشتياق و علاقهى شنوندگان براى شنيدن اين خبر كه شياطين بر چه كسانى و براى چه چيزى نازل مىشوند بيشتر شده ؛ پس فرمود خداى تعالى : هل انبّئكم
عَلى مَنْ تَنَزَّلُ الشَّياطِينُ
آيا شما را آگاه كنم كه شياطين بر چه كسى فرود مىآيند ؟
« من » موصوله و ظرف متعلّق به « انبّئكم » يا استفهاميّه و ظرف متعلّق به تنزّل است .
تَنَزَّلُ عَلى كُلِّ أَفَّاكٍ
بر هر تهمت زن گناهكارى فرود مىآيند .
أَفَّاكٍ
از ريشهى « افك » مانند « ضرب » و « علم » افكا با فتح و كسر و تحريك به معناى دروغ ، يا از « افكه عنه » كه مثل
هامش
( 1 ) مجمع البيان ج 8 - 7 ص 207
( 2 ) سورهى حديد آيهى 3