باشد ، و حذف خبر « انّ » به جهت اتّكال بر جزاى شرط است كه مىآيد و آن عبارت از قول خداست :
سَواءً الْعاكِفُ فِيهِ وَ الْبادِ وَ مَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ
هر كس در مسجد يا در راه خدا چيزى را با الحاد و ظلم بخواهد ، ما به او عذابى دردناك مىچشانيم .
كه مفعول به جهت تعميم حذف شده است ( چيزى كه مفعول بوده حذف شده است ) و لفظ « بظلم » بدل از « بالحاد » يا صلهى آنست .
يا هر دو حال متداخل يا مترادف است ، يا « بالحاد » صلهى « يريد » و « بظلم » حال است ، « يريد » با فتحهى يا از « ورد » خوانده شده است .
وَ إِذْ بَوَّأْنا
به ياد آور ، يا قومت را يادآورى كن هنگامى كه معيّن كرديم بر ابراهيم جاى كعبه را ، بنا بر آنچه كه وارد شده :
خداوند باد را فرستاد تا جاى بيت را جارو كرد و در نتيجه پايههاى بيت ظاهر شد كه براى آدم از بهشت نازل شده بود ، پس ابراهيم بيت را طبق همان پايه بنا نمود .
لِإِبْراهِيمَ مَكانَ الْبَيْتِ
« 1 » يعنى جاى بيت ( كعبه ) ، چون ظاهر عنوان باطن است پس جاى دادن ابراهيم در مكان بيت ، يا
هامش
( 1 ) خداوند مىفرمايد : ما ابراهيم را نيرو و اسباب و ابزار كار داديم و او را يارى كرديم تا خانه كعبه را ساخت آنگاه به او گفتيم ساخته خود را مبين و توفيق و يارى ما را ببين جهد و كوشش خود را منگر بلكه عنايت و خواست ما را بنگر . كشف الاسرار