خضوع براى كسانى كه مختار هستند اين كه از اراده و اختيار و انانيّت خود خارج شوند ، تحت اختيار انانيّت كسى كه براى او سجده مىكنند داخل شوند ، چون افتادن بر خاك ظهور آن خروج است سجدهى نماز را سجود ناميدهاند ، چون همهى موجودات با فطرت وجودشان تحت امر حقّ تعالى مسخّر و فرمانبردارند همه براى خدا سجده مىكنند با فطرت وجودشان .
پس سجده مىكند براى خداوند
مَنْ فِي السَّماواتِ
همهى كسانى كه در آسمانهاست بهطور تكوينى و اختيارى .
وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ
همهى آنچه كه در زمين است به طور تكوينى و بعضى از آنان در حال اختيار نيز سجده مىكنند .
وَ الشَّمْسُ
و خورشيد با جريانش سجده مىكند .
وَ الْقَمَرُ وَ النُّجُومُ وَ الْجِبالُ وَ الشَّجَرُ وَ الدَّوَابُّ
و نيز ماه ، ستارگان ، كوهها ، گياهان و جانوران سجدهگرند ، كه مقصود از درخت مطلق چيزى است كه از زمين مىرويد ، يا خصوص چيزى است كه داراى ساق باشد ، چنانچه همين معناى لغوى « شجر » است .
وَ كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ
عطف بر
مَنْ فِي السَّماواتِ
است ، يعنى بسيارى از مردم هم بهطور اختيارى سجده مىكنند .
يا مبتداست كه خبر آن ما بعدش مىباشد و جمله بر جملهى