چون قول خداى تعالى
إِنْ كادَ لَيُضِلُّنا عَنْ آلِهَتِنا
دلالت بر اين دارد كه رسول خدا گمراه است و مىخواهد مردم را نيز گمراه كند لذا خداى تعالى فرمود : به زودى خواهند فهميد كه چه كسى گمراهترست .
أَ رَأَيْتَ
خطاب به محمّد صلّى اللّه عليه و آله است كه آيا ديدى ؟ چه مقصود از رؤيت ديدن با چشمان باشد يا مشاهدهى قلبى ، يا خطاب عامّ است كه آيا شما به چشم يا به دل نديدهايد ؟
مَنِ اتَّخَذَ
آن كسى را كه ، لفظ « من » موصوله و مفعول « رأيت » يا استفهاميّه و مفعول است كه معلّق از عامل است .
إِلهَهُ هَواهُ
هوا و هوس او خداى اوست مفعول دوّم را جهت اهتمام به آن مقدّم انداخت .
لفظ « هوا » به حالت قصر محبّت و عشق در خير و شرّ است ، همچنين است لفظ « مهوى » و ليكن هرگاه به انسان يا به نفس انسان نسبت داده شود هواى در شرّ نسبت به انسانيت متبادر مىشود و « إله » كسى است كه انسان او را عبادت مىكند .
يعنى در اوامر و نواهى وى را اطاعت مىكند ، و غايت و هدف حركات و سكنات خودش را كه آن را عبادت مىنامد رضاى او قرار مىدهد .