قبل از آن جابلقا است و آن شهرى است كه هزار هزار در دارد ، هر روز خلق خدا آنقدر وارد آنجا مىشوند كه به شمارش نمىآيند ، همان مقدار نيز از آنجا خارج مىشوند ، در سورهى بقره در قول خداى تعالى :
فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ
و غير آن به آن اشاره شد .
قول در اين كه انسان پس از مرگ ترقّى يا تنزّل دارد مختلف است ، بعضى گفتهاند : ترقّى ، تنزّل و خروج از قوّه به فعل جز در دنيا نمىشود ، زيرا حاصل قوّه كه همان مادّه است جز در دنيا نمىباشد ، بعد از مرگ و انفصال از مادّه ديگر قوّهاى نيست تا خروج از قوّه به فعليّت عليا يا سفلى محقّق شود ، پس ترقّى و تنزّل وجود پيدا نمىكند .
آنچه كه از انبياء عليهم السّلام و پيروان آنان روايت شده اين است كه عالم برزخ عالمى است كه نفوس در آن از شايبههاى غريب و بيگانه خالص مىشوند .
پس اگر نفوس جهنّمى باشند از شايبهها و آميختگى عليّين پاك و خالص مىشوند تا وقتى كه به اعراف برسند هيچ از عليّين بر آنها نمىماند ، اگر نفوس بهشتى و عليّينى باشند از آلودگىهاى سجّينى پاك مىشوند كه وقتى به اعراف رسيدند از شايبههاى غريب و بيگانه به طور كلّى پاك مىشوند ، هر يك از نفوس به مقرّ