و چون افعال بندگان و اوصاف آنها فعل خداست كه در مظاهر بندگان ظاهر مىشود يارى بندگان براى خدا عين يارى خدا به بندگان است و جلبكننده يارى ديگرى از جانب خداست .
چنانچه خوار نمودن لطيفهى انسانى ، عين خوارى است كه از جانب خدا براى بندگان حاصل مىشود و همان خوارى ديگرى را جلب مىكند ( و خاسر را اخسر و زيانكار را بدبختتر مىكند ) .
وَ لَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ
در مقام تعليل يارى كردن خداست ، يعنى خداوند قدرت دارد و از يارى كردن ضعيف نيست .
عَزِيزٌ
خداوند غالب است و مانعى از تنفيد و اجراى امر او نيست .
الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ
« 1 »
فِي الْأَرْضِ
اين جمله صفت ، يا بدل از
« الَّذِينَ آمَنُوا »
يا از
« الَّذِينَ يُقاتِلُونَ »
يا از
« الَّذِينَ أُخْرِجُوا »
يا از « من ينصره » مىباشد ، يا خبر
« الَّذِينَ أُخْرِجُوا »
يا خبر مبتداى محذوف ، يا مبتدا خبر محذوف ، يا مفعول فعل محذوف است .
و مقصود از تمكين در زمين قدرت داشتن بر تصرّف در زمين است به هر نحو كه بخواهند .
أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ
در اوّل بقره تحقيق تامّ
هامش
( 1 ) اهل تمكين در زمين ، كسانى هستند كه نظام كار عالم به كف كفايت ايشان بسته است . كشف الاسرار