نمىشنوند و اين اشكال كه همهى معبودهاى غير خدا مستحقّ آتش نيستند ، چه خورشيد ، ماه ، ساير ستارگان ، ملايكه و عيسى عليه السّلام معبود و مورد پرستش واقع شدهاند ، در حالى كه آنان مستحقّ به اينكه خطاب به عبادتكنندههاى بتهاست .
يا آن معبودهايى كه طبق آيه بعد از اين حكم مستثناست آنجا كه خداى مىفرمايد :
إِنَّ الَّذِينَ سَبَقَتْ
كه اين جمله به منزلهى « الّا الذين سبقت » ( جز كسانى كه پيش از اين در حقّ آنان نيكى مقرّر شده است ) مىباشد ؛ چنانچه در خبر به اين وجه اشاره شده است .
يا در جواب اشكال چنين گفته مىشود كه معبود حقيقى در اين عبادتها شيطان معنوى و جنّى است كه همراه عبادتكننده در عبادتش مىباشد . « 1 » چنانچه خداى تعالى به ملايكه فرمود :
أَ هؤُلاءِ إِيَّاكُمْ كانُوا يَعْبُدُونَ قالُوا سُبْحانَكَ أَنْتَ وَلِيُّنا مِنْ دُونِهِمْ بَلْ كانُوا يَعْبُدُونَ الْجِنَّ أَكْثَرُهُمْ بِهِمْ مُؤْمِنُونَ
.
إِنَّ الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنى
جواب سؤال مقدّرست و لذا آن را از باب استحسان تأكيد كرد .
هامش
( 1 ) به قول مولانا :مادر بتها بت نفس شماست * چونكه آن بت مار و اين بت اژدهاستمترجمان