طريق تغليب .
لَوْ كانَ هؤُلاءِ آلِهَةً ما وَرَدُوها
اگر اين بتان كه شما مىپرستيد به راستى كه خدايان بودند جمله مستأنف است ، جواب سؤال مقدّر كه ناشى از ما قبلش مىباشد ، گويا كه گفته است : پس چگونه است حال آن خدايان ؟
پس فرمود : اگر آنها خدا بودند كه وارد آتش نمىشدند .
يا جمله مستأنف است و در لفظ و معنا از ما قبلش منقطع است ، و ردّ بر مخاطبين حاضر است بعد از مسجّل شدن بر خدايان كه وارد آتش مىشوند .
يا جواب سؤال مقدّر است به تقدير قول ، گويا كه گفته شده :
در حين ورود و كفّار به آتش چه گفته مىشود ؟
پس خداى تعالى فرمود : به آنان گفته مىشود : اگر معبودهاى شما خدا بودند وارد آتش نمىشدند .
وَ كُلٌّ
هر يك از عبادتكنندگان و معبودها .
فِيها خالِدُونَ لَهُمْ فِيها زَفِيرٌ
در آتش تا ابد مىمانند و از شدّت خستگى نفسهاى بلند مىكشند .
وَ هُمْ فِيها لا يَسْمَعُونَ
از جهت شدّت ترس و عدم احساس صداها نمىشنوند ، يا به دليل كر بودن ، نمىشنوند .
يا آنچه را كه به سود آنانست و آنان را راحت مىكند